Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Thiếu máu do thiếu sắt là bệnh lý khá phổ biến nhưng lại dễ bị bỏ qua bởi các triệu chứng thường diễn tiến âm thầm, nhẹ nhàng như mệt mỏi, hoa mắt, khó tập trung – những dấu hiệu ai cũng từng trải qua. Tuy nhiên, nếu bạn không chú ý, tình trạng thiếu máu này có thể âm thầm làm giảm chất lượng sống, ảnh hưởng đến trí lực, thể lực và cả sức khỏe tim mạch.

1. Thiếu máu do thiếu sắt là gì?

Thiếu máu là tình trạng cơ thể không có đủ tế bào hồng cầu khỏe mạnh để mang oxy đi nuôi các mô. Trong đó, thiếu máu do thiếu sắt là loại phổ biến nhất, xảy ra khi cơ thể không có đủ sắt để tạo hemoglobin (Hb), một loại protein nằm trong hồng cầu, đóng vai trò vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan.

Khi hemoglobin giảm, lượng oxy đến các mô giảm, khiến cơ thể rơi vào tình trạng thiếu năng lượng – cả về thể chất lẫn trí tuệ.

2. Vì sao cơ thể thiếu sắt?

Có nhiều nguyên nhân gây thiếu sắt, nhưng phổ biến gồm:

• Mất máu: Kinh nguyệt nặng, xuất huyết tiêu hóa (do loét dạ dày, trĩ, polyp đại tràng…), chấn thương, phẫu thuật.

• Nhu cầu sắt tăng cao: Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh, tuổi dậy thì.

• Chế độ ăn thiếu sắt: Không ăn đủ thực phẩm giàu sắt, hoặc ăn chay kéo dài.

• Hấp thu kém: Các bệnh đường ruột như viêm ruột, bệnh Celiac, sau phẫu thuật cắt ruột.

Ngoài ra, một số người dù ăn uống đủ sắt vẫn không hấp thu tốt do dùng thuốc kháng acid kéo dài, uống trà/cà phê sau bữa ăn hoặc thiếu vitamin C – yếu tố giúp hấp thu sắt.

3. Triệu chứng của thiếu máu do thiếu sắt

Không phải ai thiếu sắt cũng có triệu chứng rõ ràng, nhất là khi bệnh ở giai đoạn nhẹ. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, bạn có thể gặp những biểu hiện sau:

3.1 Mệt mỏi kéo dài, cảm giác kiệt sức

Đây là dấu hiệu phổ biến nhất. Cảm giác mệt không rõ lý do, ngủ đủ giấc nhưng vẫn thấy “uể oải cả ngày”, không còn năng lượng cho các hoạt động thường ngày, là tín hiệu đầu tiên bạn nên để ý.

3.2 Da nhợt nhạt, niêm mạc mắt nhạt

Thiếu máu khiến da mất đi vẻ hồng hào khỏe mạnh. Bạn có thể nhận thấy gương mặt “kém tươi”, môi nhạt màu, hoặc khi kéo nhẹ mí mắt dưới – phần niêm mạc bên trong không đỏ như bình thường.

3.3 Thở gấp, hụt hơi khi vận động

Khi lượng hemoglobin giảm, cơ thể phải tăng nhịp thở để “bù đắp” lượng oxy thiếu hụt. Dù chỉ vận động nhẹ như leo vài bậc cầu thang, bạn cũng có thể cảm thấy mệt, hụt hơi.

3.4 Tim đập nhanh, hồi hộp

Thiếu oxy buộc tim hoạt động mạnh hơn để đưa máu đến các cơ quan. Bạn có thể cảm thấy tim đập nhanh bất thường, đánh trống ngực hoặc nhói nhẹ vùng ngực.

3.5 Đau đầu, chóng mặt, khó tập trung

Máu thiếu oxy ảnh hưởng đến não bộ, khiến bạn cảm thấy đau đầu âm ỉ, chóng mặt khi đứng lên, hoặc mất tập trung, lơ đễnh trong công việc và học tập.

3.6 Tóc rụng, da khô, móng tay dễ gãy

Sắt cần thiết cho quá trình nuôi dưỡng tế bào, bao gồm tóc, móng, da. Thiếu sắt kéo dài khiến tóc mỏng, dễ rụng, da xỉn màu và móng tay giòn, dễ gãy. Một số trường hợp móng tay còn biến dạng (móng thìa).

3.7 Thèm ăn vật lạ (Hội chứng pica)

Một biểu hiện kỳ lạ nhưng rất đặc trưng là cảm giác thèm ăn đất, đá lạnh, giấy hoặc phấn gọi là Hội chứng pica. Thường gặp ở trẻ nhỏ hoặc phụ nữ mang thai thiếu sắt nghiêm trọng.

3.8 Lưỡi sưng đỏ, viêm miệng, nứt khóe môi

Thiếu sắt làm tổn thương niêm mạc miệng – gây đau rát lưỡi, sưng đỏ, nứt nẻ góc miệng hoặc cảm giác ăn uống không ngon.

3.9 Tay chân lạnh, tê bì, dễ cáu gắt

Tuần hoàn kém khiến tay chân thường lạnh, tê rần. Đồng thời, việc thiếu năng lượng cho não có thể khiến bạn dễ nổi cáu, lo âu, và cảm thấy chán nản dù không có lý do rõ ràng.

4. Ai dễ bị thiếu máu do thiếu sắt?

Một số nhóm người có nguy cơ cao bao gồm:

• Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản: Do mất máu kinh nguyệt mỗi tháng, đặc biệt nếu chu kỳ kéo dài hoặc lượng kinh nhiều.

• Phụ nữ mang thai và sau sinh: Nhu cầu sắt tăng mạnh để nuôi thai và tạo máu.

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Do chế độ ăn thiếu dinh dưỡng, đặc biệt là sắt.

• Người ăn chay: Không ăn thịt đỏ – nguồn sắt dễ hấp thu nhất.

• Người mắc bệnh đường ruột làm kém hấp thu: Như Celiac, Crohn,...

• Người bị mất máu mãn tính: Trĩ, polyp đại tràng, loét dạ dày, hiến máu thường xuyên...

5. Biến chứng nếu không điều trị kịp thời

Thiếu máu do thiếu sắt nếu không được phát hiện và điều trị sớm có thể dẫn đến:

• Suy giảm miễn dịch: Dễ bị nhiễm trùng, lâu khỏi bệnh.

• Giảm năng suất lao động và trí nhớ: Do thiếu oxy lên não.

• Biến chứng thai kỳ: Sinh non, nhẹ cân, chậm phát triển thai.

• Suy tim: Khi tim phải hoạt động quá sức trong thời gian dài.

6. Làm thế nào để chẩn đoán?

Các xét nghiệm giúp chẩn đoán gồm:

• Công thức máu toàn phần: Đánh giá số lượng hồng cầu, hemoglobin, hematocrit, chất lượng hồng cầu.

• Nồng độ Ferritin huyết thanh: Cho biết lượng sắt dự trữ.

• TIBC và transferrin: Đánh giá khả năng gắn và vận chuyển sắt.

• Xét nghiệm phân tìm máu ẩn, nội soi nếu nghi ngờ xuất huyết tiêu hóa.

7. Điều trị thiếu máu do thiếu sắt như thế nào?

7.1 Bổ sung sắt

• Đường uống: Viên sắt, siro sắt – uống vào lúc đói kèm vitamin C để tăng hấp thu.

• Truyền sắt tĩnh mạch: Nếu không dung nạp đường uống hoặc thiếu quá nặng.

7.2 Điều chỉnh chế độ ăn uống

Thực phẩm giàu sắt nên tăng cường:

• Sắt heme (dễ hấp thu): Thịt bò, gan, trứng, hải sản.

• Sắt non-heme (khó hấp thu hơn): Rau xanh đậm, đậu, hạt bí, ngũ cốc nguyên cám.

• Ăn kèm thực phẩm giàu vitamin C như cam, bưởi, ổi để tăng hấp thu.

• Hạn chế trà, cà phê, sữa gần bữa ăn, vì làm giảm hấp thu sắt.

7.3 Điều trị nguyên nhân nền

Ví dụ: phẫu thuật cắt polyp ruột già, điều trị u xơ tử cung, kiểm soát kinh nguyệt kéo dài...

8. Phòng ngừa thiếu máu do thiếu sắt

• Ăn uống cân bằng, bổ sung sắt từ thực phẩm hàng ngày.

• Bổ sung sắt khi cần: Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ nên dùng sắt theo chỉ định.

• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu bạn nằm trong nhóm nguy cơ.

Không tự ý dùng viên sắt kéo dài: Quá liều sắt gây hại gan, buồn nôn, táo bón.

9. Một vài lưu ý hữu ích

• Thời gian phục hồi sau khi bổ sung sắt: từ vài tuần đến vài tháng, tùy mức độ thiếu.

• Sau khi điều trị, cần duy trì liều dự phòng để phục hồi kho dự trữ sắt.

• Luôn hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc sắt nào, đặc biệt nếu bạn có bệnh gan, tim mạch hoặc rối loạn hấp thu.

Kết luận

Thiếu máu do thiếu sắt không phải là bệnh nan y, nhưng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng nếu bị xem nhẹ. Lắng nghe cơ thể mình, từ những dấu hiệu nhỏ như mệt mỏi, da nhợt nhạt, đến các biểu hiện nặng hơn như thở gấp, tim đập nhanh có thể giúp bạn sớm nhận ra vấn đề và điều trị kịp thời.

Hãy chủ động quan tâm đến sức khỏe bằng cách ăn uống đầy đủ, bổ sung sắt hợp lý và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Một cơ thể tràn đầy năng lượng bắt đầu từ những tế bào máu khỏe mạnh!

Để đặt lịch khám, tầm soát và điều trị bệnh Thiếu máu do thiếu sắt tại Phòng khám Đa khoa DYM Medical Center Việt Nam, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37