Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Tổng quan cung động mạch chủ rộng

Cung động mạch chủ rộng (Aortic arch dilatation) là tình trạng đường kính của cung động mạch chủ lớn hơn giới hạn bình thường, do thành mạch bị giãn hoặc yếu đi. Đây có thể là biểu hiện sớm của phình động mạch chủ, hoặc là hậu quả của tăng huyết áp, bệnh van tim, hoặc bệnh lý mô liên kết.

Phát hiện “cung động mạch chủ rộng” thường được ghi nhận tình cờ trên phim X-quang ngực hoặc siêu âm tim, và cần được đánh giá thêm để xác định nguyên nhân và mức độ nguy hiểm.

Cấu trúc và vai trò của cung động mạch chủ

Cung động mạch chủ là đoạn nối giữa động mạch chủ lên và động mạch chủ xuống, uốn cong phía sau tim và tách ra 3 nhánh chính cấp máu cho đầu, cổ và tay:

1. Thân động mạch cánh tay đầu.

2. Động mạch cảnh chung trái.

3. Động mạch dưới đòn trái.

Bất kỳ sự giãn nở hoặc biến dạng nào tại cung này đều ảnh hưởng đến lưu lượng máu toàn thân và tăng nguy cơ vỡ hoặc bóc tách động mạch chủ, nếu không được theo dõi và kiểm soát đúng cách.

Nguyên nhân của cung động mạch chủ

Cung động mạch chủ có thể giãn rộng do bẩm sinh hoặc mắc phải, trong đó nguyên nhân mắc phải chiếm đa số.

1. Nguyên nhân bẩm sinh

• Hội chứng Marfan, Ehlers-Danlos: rối loạn mô liên kết khiến thành mạch yếu, dễ giãn.

• Bệnh van động mạch chủ hai lá van bẩm sinh (bicuspid aortic valve): làm thay đổi dòng máu và tăng áp lực lên cung động mạch chủ.

• Hẹp eo động mạch chủ bẩm sinh (CoA): sau khi sửa chữa có thể để lại đoạn giãn ở cung.

2. Nguyên nhân mắc phải

• Tăng huyết áp mạn tính: nguyên nhân thường gặp nhất, gây tăng áp lực kéo dài lên thành mạch.

• Xơ vữa động mạch: làm mất đàn hồi, thành mạch yếu dần.

• Bệnh van động mạch chủ (hở hoặc hẹp van): tạo dòng máu xoáy, tăng gánh cơ học lên cung.

• Viêm động mạch chủ mạn (như Takayasu, giang mai, viêm tự miễn).

• Chấn thương ngực mạnh hoặc phẫu thuật tim trước đó.

• Tuổi cao: thành mạch thoái hóa, kém đàn hồi.

Biểu hiện lâm sàng của cung động mạch chủ

Phần lớn trường hợp không có triệu chứng, chỉ phát hiện tình cờ khi chụp X-quang hoặc siêu âm tim. Khi cung động mạch chủ giãn lớn hoặc có biến chứng, có thể xuất hiện:

• Đau ngực âm ỉ hoặc đau sâu phía sau xương ức, lan ra lưng hoặc vai.

• Khó thở, khàn tiếng (do chèn ép thần kinh quặt ngược).

• Nuốt nghẹn (do chèn thực quản).

• Ho khan kéo dài, tức ngực.

• Trong trường hợp nặng, có thể xuất hiện cơn đau dữ dội đột ngột gợi ý bóc tách hoặc vỡ động mạch chủ, là cấp cứu nguy hiểm tính mạng.

Chẩn đoán

1. Khám lâm sàng

• Thường ít đặc hiệu.

• Có thể nghe tiếng thổi ở nền tim nếu kèm hở van động mạch chủ.

• Đôi khi mạch đập mạnh ở cổ (dấu Corrigan) trong trường hợp dòng chảy tăng.

2. Cận lâm sàng

X-quang ngực:

• Hình ảnh bóng trung thất trên bên trái rộng hơn bình thường.

• Dấu “cung động mạch chủ phồng” có thể thấy rõ trên phim thẳng.

Siêu âm tim qua thành ngực:

• Đánh giá đường kính gốc và cung động mạch chủ, chức năng van động mạch chủ, dòng chảy.

• Phát hiện hở hoặc hẹp van kèm theo.

CT mạch máu ngực (CT Angio):

• Xác định chính xác vị trí, kích thước, mức độ giãn hoặc phình, phát hiện bóc tách nếu có.

• Đây là tiêu chuẩn vàng để theo dõi tiến triển.

MRI tim – mạch:

• Lựa chọn thay thế không dùng tia X, đánh giá tốt mô mềm và dòng máu.

Xét nghiệm máu:

• Kiểm tra yếu tố viêm, lipid, đường huyết, và bệnh lý mô liên kết.

Biến chứng

• Bóc tách động mạch chủ: lớp áo trong tách khỏi lớp giữa, gây đau ngực dữ dội, nguy hiểm tính mạng.

• Vỡ động mạch chủ: mất máu cấp, tử vong nhanh.

• Hở van động mạch chủ thứ phát.

• Huyết khối trong lòng mạch, có thể gây đột quỵ hoặc thiếu máu chi.

Hướng xử trí

1. Theo dõi định kỳ (khi giãn nhẹ)

• Nếu giãn nhẹ, không triệu chứng, huyết áp ổn định:

  • Theo dõi siêu âm tim hoặc CT mỗi 6–12 tháng.

  • Kiểm soát huyết áp nghiêm ngặt (<130/80 mmHg).

  • Ngưng hút thuốc, hạn chế rượu, giảm mỡ máu.

  • Tránh gắng sức mạnh, nâng vật nặng.

2. Điều trị nội khoa

• Thuốc hạ huyết áp: đặc biệt là thuốc chẹn beta (như bisoprolol, metoprolol) để giảm áp lực thành mạch.

• Statin: ổn định mảng xơ vữa, giảm tiến triển giãn.

• Kiểm soát bệnh nền: tiểu đường, rối loạn lipid, bệnh van tim.

3. Can thiệp phẫu thuật hoặc đặt stent graft

Chỉ định khi giãn nhiều, hoặc tăng nhanh, hoặc có bóc tách, hở van động mạch chủ nặng, hoặc triệu chứng chèn ép.

Các phương pháp:

• Phẫu thuật thay đoạn động mạch chủ giãn bằng mạch nhân tạo.

• Đặt stent graft nội mạch: ít xâm lấn, dùng trong trường hợp đủ điều kiện giải phẫu.

Theo dõi lâu dài

• Đo huyết áp hằng ngày, kiểm soát tốt bằng thuốc.

• Tái khám tim mạch định kỳ, siêu âm hoặc CT mạch máu mỗi 6–12 tháng.

• Duy trì cân nặng hợp lý, ăn nhạt, tránh stress.

• Không hút thuốc, hạn chế caffeine và rượu.

Câu hỏi thường gặp

1. Cung động mạch chủ rộng có nguy hiểm không?

Nếu chỉ giãn nhẹ, không triệu chứng thì thường không nguy hiểm ngay. Tuy nhiên, nếu đường kính tiếp tục tăng, có nguy cơ bóc tách hoặc vỡ động mạch chủ, cần theo dõi sát.

2. Giãn cung động mạch chủ có chữa khỏi không?

Giãn mạch không thể co nhỏ lại, nhưng có thể kiểm soát tiến triển bằng thuốc và lối sống lành mạnh.

3. Người bị cung động mạch chủ rộng có thể tập thể dục không?

Có, nhưng nên chọn bài tập nhẹ như đi bộ, yoga, hít thở sâu. Tránh nâng tạ, gắng sức hoặc chơi thể thao đối kháng.

4. Khi nào cần phẫu thuật?

Khi giãn rộng, tăng nhanh, hoặc có biến chứng như bóc tách, đau ngực, hở van động mạch chủ.

Kết luận

Cung động mạch chủ rộng là dấu hiệu cho thấy thành mạch đã bị giãn yếu, có thể là hậu quả của tăng huyết áp, bệnh van tim hoặc rối loạn mô liên kết. Việc phát hiện sớm, theo dõi định kỳ bằng siêu âm hoặc CT mạch máu, cùng với kiểm soát huyết áp và lối sống hợp lý, giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như bóc tách hoặc vỡ động mạch chủ, bảo vệ tính mạng người bệnh.

Để đặt lịch khám và theo dõi Cung động mạch chủ rộng tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B101-103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37