Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Viêm phế quản là tình trạng viêm lớp niêm mạc bên trong của các ống phế quản – những ống dẫn khí từ khí quản vào phổi. Triệu chứng phổ biến nhất của bệnh là ho kéo dài. Lúc đầu thường ho khan, sau đó có thể ho có đờm, gây khó thở.

Một số trường hợp viêm phế quản sẽ tự khỏi. Việc điều trị có thể bao gồm thuốc, các liệu pháp hỗ trợ và biện pháp tại nhà.

Phế quản là gì?

Phế quản là những ống nhánh giống như cành cây, nối từ khí quản đến hai lá phổi. Khi các ống này bị nhiễm trùng hoặc kích ứng, chúng sẽ sưng lên và dày lên do có nhiều chất nhầy, khiến không khí khó lưu thông.

Nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm phế quản là nhiễm virus – thường là các virus dễ lây lan.

Các thể bệnh viêm phế quản

Có hai loại chính:

Viêm phế quản cấp tính

Còn gọi là “cảm lạnh ở ngực”, là loại viêm phế quản phổ biến nhất. Tình trạng viêm này chỉ diễn ra tạm thời. Người có hệ miễn dịch khỏe mạnh thường sẽ hồi phục sau khoảng một tuần. Tuy nhiên, ho có thể kéo dài đến 4 tuần.

Viêm phế quản mạn tính

Là tình trạng ho có đờm kéo dài ít nhất 3 tháng mỗi năm và kéo dài liên tục ít nhất 2 năm. Đây là loại phổ biến nhất trong nhóm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) – một nhóm bệnh gây khó thở tiến triển dần theo thời gian.

Người bị viêm phế quản mạn tính dễ bị nhiễm trùng phổi và nhạy cảm với các chất ô nhiễm, dị ứng trong không khí. Triệu chứng sẽ có lúc nặng lên (bùng phát) rồi lại giảm xuống.

Triệu chứng của viêm phế quản

Tùy theo loại cấp tính hay mạn tính, triệu chứng có thể khác nhau, nhưng nhìn chung bao gồm:

• Ho có đờm

• Mệt mỏi

• Đau âm ỉ ở ngực

• Sốt nhẹ (dưới 38°C)

• Khó thở

• Thở khò khè hoặc nghe tiếng rít khi thở

Viêm phế quản cấp

Triệu chứng chính là ho dai dẳng kéo dài đến 4 tuần, có thể ho ra đờm trong, nhầy hoặc vàng xanh. Thường xuất hiện sau khi bạn mắc cảm lạnh hoặc cúm, kèm theo:

• Mệt mỏi

• Sốt

• Đau đầu

• Đau cơ

• Sổ mũi hoặc nghẹt mũi

• Hắt hơi

• Đau họng

Bạn cũng có thể nghe tiếng rít khi thở, sốt nhẹ, đau tức ngực và cảm giác khó thở khi vận động.

Viêm phế quản mạn tính

Triệu chứng chính là ho có đờm kéo dài, kèm theo:

• Tức ngực

• Khó thở khi vận động

• Thở rít hoặc khò khè

• Đờm đặc

• Dễ bị nhiễm trùng hô hấp

Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng da hoặc môi xanh tím do thiếu oxy trong máu khi bệnh nặng lên.

Nguyên nhân

Viêm phế quản xảy ra khi đường dẫn khí trong phổi bị viêm.

• Viêm phế quản cấp thường xuất hiện sau cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh do virus khác. Virus xâm nhập vào phế quản gây viêm và ho có đờm. Vi khuẩn cũng có thể gây bệnh nhưng ít gặp hơn.

• Ngoài ra còn do các chất gây kích ứng như:

  • Ô nhiễm không khí

  • Bụi bặm

  • Khói, hơi, mùi nước hoa

  • Phấn hoa

  • Khói thuốc

Viêm phế quản mạn tính là do tổn thương kéo dài ở phế quản do tiếp xúc lâu ngày với các yếu tố gây kích ứng như trên.

Yếu tố nguy cơ

Ai cũng có thể bị viêm phế quản cấp, nhưng phổ biến hơn ở trẻ nhỏ, người già, người sống ở nơi đông đúc, ô nhiễm, và người bị hen suyễn.

Nguy cơ cao mắc viêm phế quản mạn tính gồm:

• Người lớn tuổi.

• Người có đột biến gen alpha-1 antitrypsin (hiếm gặp).

• Có người thân bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

• Tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm, khói, bụi.

• Người có bệnh lý phổi như hen suyễn, giãn phế quản, xơ nang, hoặc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD).

• Hút thuốc lá lâu năm (thường bị nhầm với ho do hút thuốc).

Chẩn đoán

Bác sĩ sẽ hỏi triệu chứng và khám lâm sàng, có thể nghe phổi để phát hiện tiếng rít, khò khè.

Các xét nghiệm hỗ trợ có thể bao gồm:

• Xét nghiệm khí máu động mạch: đo nồng độ oxy và CO₂ trong máu.

• X-quang ngực: giúp phân biệt với viêm phổi (có triệu chứng giống viêm phế quản).

• Đo độ bão hòa oxy (pulse oximeter): đo lượng oxy trong máu.

• Thử chức năng phổi (spirometry): bạn sẽ thổi vào ống để kiểm tra khả năng hô hấp.

Viêm phế quản mạn tính được chẩn đoán khi bạn bị ho có đờm kéo dài 3 tháng mỗi năm, liên tục trong ít nhất 2 năm.

Điều trị viêm phế quản

Việc điều trị có thể bao gồm thuốc, liệu pháp thở oxy và biện pháp tại nhà. Kết hợp nhiều phương pháp thường hiệu quả nhất.

Thuốc cho viêm phế quản cấp

• Kháng sinh: chỉ dùng nếu nguyên nhân do vi khuẩn.

• Thuốc giảm ho: như dextromethorphan (có trong Delsym, Robitussin...) – chỉ dùng nếu ho ảnh hưởng giấc ngủ, KHÔNG dùng cho trẻ <4 tuổi.

• Thuốc long đờm (guaifenesin): giúp làm loãng đờm dễ ho ra.

• Thuốc giãn phế quản hít (albuterol, ipratropium): giúp giảm thở khò khè.

• Thuốc giảm đau – hạ sốt: như ibuprofen (Advil), naproxen (Aleve), paracetamol (Tylenol). Tránh dùng aspirin cho trẻ dưới 18 tuổi.

Thuốc cho viêm phế quản mạn tính

• Kháng sinh: dùng khi có đợt cấp do vi khuẩn.

• Thuốc giãn phế quản hít: albuterol giúp mở rộng đường thở.

• Corticosteroid dạng hít: giảm viêm, ngừa bùng phát triệu chứng.

• Liệu pháp thay thế nicotine: hỗ trợ cai thuốc lá.

Liệu pháp hỗ trợ

• Liệu pháp oxy: cung cấp oxy thêm để dễ thở hơn – có thể dùng tại nhà hoặc bệnh viện.

• Phục hồi chức năng phổi: kết hợp tập thể dục, huấn luyện thở và hỗ trợ tâm lý, giúp người bệnh cải thiện sức bền, kỹ năng kiểm soát bệnh.

Biện pháp hỗ trợ tại nhà

• Uống nước ấm pha mật ong và chanh: giúp làm dịu họng (không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi).

• Nghỉ ngơi đầy đủ: giúp cơ thể phục hồi và tăng đề kháng.

• Uống đủ nước: giúp loãng đờm.

• Ngậm viên ngậm: giảm đau họng.

• Thở mím môi: hít vào bằng mũi 2 giây, mím môi và thở ra chậm rãi, giúp kiểm soát khó thở.

• Dùng máy tạo độ ẩm hoặc xông hơi: làm loãng đờm, giảm khò khè, giảm nghẹt mũi (cần giám sát trẻ em khi sử dụng).

Phòng ngừa

• Tránh hút thuốc và tránh nơi có khói thuốc.

• Tiêm vắc-xin phòng cúm, COVID-19 và viêm phổi.

• Rửa tay thường xuyên.

• Đeo khẩu trang khi tiếp xúc với khói bụi, chất gây kích ứng.

Biến chứng

Trẻ nhỏ, người cao tuổi dễ bị biến chứng như viêm phổi, khó thở, mất ngày học/làm việc.

Viêm phế quản mạn tính có thể gây:

• Suy giảm chức năng phổi.

• Ho nặng hơn do tổn thương niêm mạc phế quản.

• Tăng tiết chất nhầy, tắc nghẽn đường thở.

• Nguy cơ mắc bệnh mạch vành.

Tóm tắt nhanh

Viêm phế quản là tình trạng viêm các ống dẫn khí trong phổi. Có thể là cấp tính (thường do virus) hoặc mạn tính (thường do hút thuốc, ô nhiễm). Cần được điều trị đúng cách để tránh biến chứng như viêm phổi.

Câu hỏi thường gặp

Viêm phế quản có tự khỏi không?

Viêm phế quản cấp thường khỏi trong vòng 1 tuần, nhưng ho có thể kéo dài đến 4 tuần.

Viêm phế quản mạn tính thì không tự khỏi, cần theo dõi và điều trị lâu dài.

Viêm phế quản có lây không?

Virus gây viêm phế quản cấp có thể lây qua tiếp xúc, ho, hắt hơi, bắt tay, chạm đồ vật. Nhưng bản thân bệnh viêm phế quản thì không lây.

Viêm phế quản mạn tính không lây trừ khi đang có nhiễm trùng cấp tính đi kèm.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

• Ho kéo dài >2–3 tuần.

• Cảm thấy khó thở.

• Đau tức ngực.

• Ho ra máu.

• Sốt cao hoặc sốt nhẹ kéo dài >3 ngày.

• Đờm vàng xanh, có mùi.

• Có bệnh nền về tim/phổi.