Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Cơn hen suyễn cấp (hay còn gọi là đợt bùng phát hen) là tình trạng các triệu chứng hen trở nên nặng hơn do phản ứng với một yếu tố kích thích nào đó. Các yếu tố này có thể là yếu tố dị ứng (như phấn hoa, bụi nhà), vận động thể lực mạnh, hoặc do nhiễm trùng đường hô hấp trên (ví dụ như cảm lạnh hay viêm họng).

Trong cơn hen cấp, các cơ bao quanh đường thở sẽ bị co thắt, kèm theo việc cơ thể tiết ra nhiều chất nhầy hơn bình thường trong đường thở. Hậu quả là luồng không khí bị cản trở khiến người bệnh thấy khó thở. Các triệu chứng phổ biến của cơn hen gồm: ho, thở gấp, khò khè (nghe tiếng rít khi thở), đau tức hoặc nặng ngực.

Triệu chứng của cơn hen suyễn

Cơn hen cấp đều cần được xử lý nhanh chóng để tránh dẫn đến những biến chứng nguy hiểm đến tính mạng. Phác đồ điều trị sẽ khác nhau tùy mức độ nặng của bệnh, nhưng thông thường bao gồm các loại thuốc giúp giảm co thắt đường thở và giảm viêm.

Dấu hiệu cảnh báo sớm của cơn hen suyễn

Đôi khi cơn hen bắt đầu với những biểu hiện rất nhẹ, khó nhận biết. Nếu bạn phát hiện sớm và xử lý kịp thời, bạn có thể ngăn chặn được một cơn hen bùng phát nghiêm trọng hơn. Một số dấu hiệu sớm trước cơn hen bao gồm:

• Đường thở cảm thấy nhiều chất nhầy.

• Chảy nước mũi, nghẹt mũi hoặc cảm giác mũi bị tắc.

• Mệt mỏi bất thường, cảm giác kiệt sức dù không hoạt động nhiều.

• Ngứa ở họng, cảm giác khó chịu, đè nặng vùng ngực.

• Cảm giác không thể hít thở sâu.

• Ho dai dẳng, theo cơn.

• Giảm lưu lượng đỉnh khi đo chức năng hô hấp.

• Vai căng cứng gồng lên gần tai, hoặc lưng gù, cúi xuống.

Triệu chứng của cơn hen mức độ nhẹ đến trung bình

Ở mức độ này, bạn cần xử lý nhanh chóng bằng thuốc giãn phế quản dạng xịt (ví dụ như bình hít định liều salbutamol) để ngăn triệu chứng nặng lên.

Các dấu hiệu bạn có thể gặp gồm:

• Khò khè – khi thở nghe có tiếng rít, nhất là khi thở ra.

• Cảm giác thắt ngực hoặc khó chịu trong ngực.

• Ho, đặc biệt ho nặng hơn vào ban đêm hoặc khi vận động.

• Thở gấp, cảm giác không đủ không khí dù đang cố hít sâu.

• Hiện tượng "thở rút lõm": vùng da giữa các xương sườn bị lõm vào khi bạn hít vào.

• Căng cơ cổ hoặc cảm thấy cổ rất mỏi do phải cố gắng thở.

Triệu chứng của cơn hen mức độ nặng

Đây là tình huống khẩn cấp đe dọa tính mạng, cần được cấp cứu ngay lập tức. Trong cơn hen nặng, đường thở bị sưng viêm và hẹp đến mức bạn khó có thể nói chuyện, đứng dậy hoặc đi lại.

Các dấu hiệu cảnh báo cơn hen nghiêm trọng bao gồm:

• Khó thở nặng, cảm giác rất thiếu không khí.

• Thở rất nhanh và nông.

• Hiện tượng “thở rút lõm" rõ rệt: vùng da quanh cổ, xương sườn, và ngực lõm vào khi hít thở.

• Vai gù, tư thế khom người xuống để cố gắng thở dễ hơn.

• Đau tức ngực, cảm giác như có vật nặng đè lên ngực.

• Môi hoặc móng tay chuyển sang màu xanh tím do thiếu oxy.

• Buồn ngủ, lú lẫn là dấu hiệu cho thấy não không nhận đủ oxy.

👉 Những triệu chứng này đều nguy hiểm. Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện các dấu hiệu của cơn hen nặng, cần đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để được cấp cứu.

Tham khảo thêm: Tầm Soát Ung Thư Tại DYM Medical Center - Phát Hiện Sớm, Bảo Vệ Sức Khỏe

Nguyên nhân gây ra cơn hen suyễn

Hen suyễn là một bệnh mạn tính khiến các ống phế quản, tức đường dẫn khí ra vào phổi bị viêm. Khi gặp phải yếu tố kích thích, tình trạng viêm trở nên nghiêm trọng hơn, gây cản trở dòng khí và khiến việc hít thở trở nên khó khăn gây ra cơn hen.

Trong một cơn hen:

• Các cơ quanh đường thở bị co thắt hoặc co giật, làm đường thở bị hẹp lại.

• Lớp niêm mạc bên trong đường thở sưng viêm.

• Cơ thể sản sinh nhiều chất nhầy hơn bình thường.

Sự kết hợp của ba yếu tố trên khiến không khí khó lưu thông ra vào phổi, dẫn đến các triệu chứng đặc trưng như: ho, thở gấp, tức ngực, khò khè.

Các yếu tố kích hoạt cơn hen

Mỗi người có thể có các "tác nhân kích phát" khác nhau, nhưng những yếu tố thường gặp bao gồm:

• Dị nguyên (tác nhân gây dị ứng): Như phấn hoa, mạt bụi, lông thú nuôi, nấm mốc – những chất này có thể gây phản ứng dị ứng mạnh ở người bị hen.

• Chất kích thích: Khói thuốc lá, bụi bẩn, hóa chất, khói từ gỗ cháy, ô nhiễm không khí, hay mùi mạnh (nước hoa, sơn...) đều có thể gây cơn hen.

• Thời tiết: Không khí lạnh, độ ẩm cao, gió hanh khô, hay sự thay đổi nhiệt độ đột ngột đều là những yếu tố kích thích phổ biến.

• Nhiễm trùng đường hô hấp: Các bệnh do virus hoặc vi khuẩn (như cảm cúm, viêm họng...) làm tăng viêm và tiết dịch, khiến đường thở dễ bị tắc nghẽn.

• Hoạt động thể chất mạnh: Khi tập luyện quá sức, cơ thể phải thở nhanh và sâu, điều này có thể gây ra hoặc làm nặng thêm triệu chứng hen ở một số người.

• Cảm xúc mạnh: Căng thẳng, lo âu, giận dữ hoặc thậm chí cảm xúc tích cực như cười to hay phấn khích, cũng có thể thay đổi nhịp thở và kích thích cơn hen.

Chẩn đoán cơn hen suyễn

Nếu bạn đã được chẩn đoán bệnh hen trước đó, khi xảy ra cơn hen bác sĩ có thể không cần làm thêm xét nghiệm để chẩn đoán bệnh lại. Tuy nhiên, nếu bạn tự điều trị ở nhà mà không thấy cải thiện, bạn cần được cấp cứu hoặc khám ngay.

Ngay cả khi không phải nhập viện, bác sĩ vẫn có thể kiểm tra để đánh giá mức độ nặng nhẹ của cơn hen, theo dõi chức năng hô hấp và phản ứng của cơ thể với thuốc. Một số xét nghiệm có thể được sử dụng gồm:

• Đo độ bão hòa oxy (Pulse Oximetry): Một thiết bị nhỏ được kẹp vào đầu ngón tay để đo mức oxy trong máu – phản ánh hiệu quả trao đổi khí của phổi.

• Đo nồng độ nitric oxide (FeNO test): Bạn sẽ thổi vào một thiết bị để đo lượng nitric oxide trong hơi thở ra. Chỉ số cao cho thấy đường thở đang bị viêm.

• Đo chức năng hô hấp (Spirometry): Có thể được làm khi tình trạng hô hấp đã ổn định. Bạn hít một hơi thật sâu, sau đó thổi mạnh và nhanh hết mức vào một thiết bị nhỏ cầm tay để đo dung tích phổi và mức độ không khí ra khỏi phổi, giúp bác sĩ biết được phổi của bạn hoạt động ra sao, bệnh hen ở mức độ nào.

Điều trị cơn hen suyễn

Mục tiêu của việc điều trị cơn hen là giảm viêm đường thở và mở rộng đường dẫn khí để làm giảm triệu chứng, khôi phục nhịp thở bình thường. Tùy theo mức độ nghiêm trọng của cơn hen, bạn có thể điều trị tại nhà hoặc cần đến cơ sở y tế.

Kế hoạch dự phòng hen

Bệnh nhân hen nên có một kế hoạch dự phòng hen suyễn cụ thể do bác sĩ hướng dẫn. Kế hoạch này giúp bạn biết cách xử lý khi triệu chứng trở nặng hoặc xuất hiện cơn hen, bao gồm:

• Các yếu tố kích thích riêng gây hen của bạn.

• Cách dùng, thời điểm dùng thuốc hàng ngày và thuốc cấp cứu.

• Hướng dẫn xử trí khi triệu chứng nặng lên và khi nào cần đi khám hoặc nhập viện.

Điều trị tại nhà

Khi nhận thấy dấu hiệu ban đầu của cơn hen hoặc khi triệu chứng nặng lên, bạn cần áp dụng các biện pháp tại nhà càng sớm càng tốt, đặc biệt với các cơn nhẹ đến vừa. Các bước điều trị có thể bao gồm:

• Ngồi thẳng người, giữ bình tĩnh: Cơn hen có thể gây hoảng loạn, nhưng việc giữ bình tĩnh và ngồi thẳng sẽ giúp đường thở mở rộng, dễ thở hơn.

• Dùng thuốc dãn phế quản cấp cứu: Loại thuốc này giúp giãn cơ đường thở, làm thông khí nhanh chóng. Gồm:

  • Nhóm chủ vận beta 2 tác dụng ngắn (SABA) như Ventolin (Salbutamol).

  • Nhóm thuốc kháng cholinergic như Atrovent (ipratropium bromide).

• Dùng corticosteroid đường uống hoặc dạng hít: Nếu thuốc dãn phế quản không đủ hiệu quả, corticosteroid giúp giảm viêm trong đường thở, hỗ trợ hồi phục nhanh hơn.

Điều trị cấp cứu

Nếu cơn hen nặng dần và không đáp ứng với thuốc tại nhà, bạn cần gọi cấp cứu ngay hoặc đến bệnh viện. Các phương pháp điều trị trong bệnh viện có thể bao gồm:

• Liệu pháp oxy: Nếu lượng oxy trong máu thấp, bác sĩ sẽ cho bạn thở oxy bổ sung.

• Thuốc giãn phế quản: Dùng qua ống hít hoặc máy khí dung (nebulizer) để phun thuốc liên tục qua mặt nạ hoặc ống ngậm.

• Corticosteroid tĩnh mạch hoặc uống: Giúp giảm nhanh tình trạng viêm và phù nề đường thở.

• Thở áp lực dương không xâm lấn (NIPPV): Dùng máy hỗ trợ thở bằng cách tạo áp lực nhẹ, giữ đường thở mở, tránh phải đặt nội khí quản.

• Đặt nội khí quản và thở máy: Trong trường hợp nặng, khi cơ thể không nhận đủ oxy và các phương pháp khác không hiệu quả, bác sĩ sẽ đặt ống thở vào khí quản và kết nối với máy thở để hỗ trợ hô hấp.

Phòng ngừa cơn hen

Biện pháp tốt nhất để tránh cơn hen là kiểm soát bệnh hen một cách chủ động và toàn diện. Một số cách giúp bạn phòng ngừa cơn hen hiệu quả gồm:

• Tránh các yếu tố kích thích: Hãy ghi lại những gì làm bạn lên cơn hen như thời tiết, chất gây dị ứng, hoạt động gắng sức... để chủ động tránh.

• Tuân thủ phác đồ điều trị: Uống thuốc đúng liều, đúng giờ theo chỉ định bác sĩ để kiểm soát viêm đường thở và giảm nguy cơ lên cơn hen.

• Giảm căng thẳng: Căng thẳng tinh thần có thể kích hoạt hoặc làm nặng cơn hen. Thực hành thiền, yoga, hít thở sâu là những cách hiệu quả để kiểm soát cảm xúc.

• Tập thể dục đều đặn: Tập luyện nhẹ nhàng giúp tăng cường chức năng phổi. Nếu tập nặng khiến bạn bị hen, hãy chuyển sang đi bộ, đạp xe nhẹ nhàng hoặc tập yoga.

Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị đúng cách

Nếu không điều trị kịp thời, cơn hen suyễn có thể dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng, như:

• Thiếu oxy: Hô hấp khó kéo dài khiến lượng oxy trong máu giảm, ảnh hưởng đến các cơ quan nội tạng như tim, não, thận...

• Cơn hen nguy kịch: Cơn hen kéo dài, nặng, không đáp ứng thuốc, cần cấp cứu ngay để ngăn ngừa suy hô hấp.

• Tràn khí màng phổi: Do khí bị giữ lại quá nhiều trong phổi khi lên cơn hen nặng, gây vỡ phổi, xẹp phổi.

Tóm tắt

• Cơn hen suyễn là những đợt bùng phát đột ngột của các triệu chứng hen, như khò khè, ho và khó thở, xảy ra khi đường thở bị hẹp lại, khiến việc hít thở trở nên khó khăn. Cơn hen có thể xảy ra do phản ứng với các tác nhân kích thích như: tiếp xúc với chất gây dị ứng, nhiễm trùng hô hấp, tập thể dục nặng, cảm xúc mạnh, hoặc điều kiện thời tiết nhất định.

• Tất cả các cơn hen đều cần được điều trị nhanh chóng để kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. Với những cơn hen nhẹ, bạn có thể kiểm soát tại nhà bằng ống hít cắt cơn hoặc thuốc corticosteroid uống. Những cơn hen nặng hơn cần được chăm sóc y tế khẩn cấp và điều trị chuyên sâu.

• Giữ cho bệnh hen suyễn được kiểm soát tốt bằng cách tuân thủ kế hoạch điều trị, tránh các tác nhân gây hen, và theo dõi sức khỏe phổi thường xuyên thông qua kiểm tra định kỳ và thiết bị đo lưu lượng đỉnh tại nhà có thể giúp giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn hen.

• Hãy trao đổi với bác sĩ nếu bạn nhận thấy triệu chứng hen tăng lên hoặc các cơn hen xảy ra thường xuyên hơn. Bác sĩ có thể điều chỉnh lại kế hoạch điều trị cho phù hợp nếu cần thiết.

Để đặt lịch khám, tầm soát và điều trị bệnh hen suyễn tại DYM Medical Center Vietnam, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37