Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Khi thực hiện xét nghiệm mỡ máu, hầu hết mọi người đều quen thuộc với các chỉ số như cholesterol toàn phần, LDL, HDL hay triglycerid. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm một xét nghiệm khác ít người biết đến – Lipoprotein(a) hay còn gọi là Lp(a).

Không ít bệnh nhân thắc mắc: “Lp(a) là gì?”, “Chỉ số này cao có nguy hiểm không?”, “Có giống mỡ máu cao thông thường không?” Thực tế, Lp(a) là một thành phần lipoprotein mang tính di truyền, ít bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn uống hay lối sống, nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch sớm.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của Lipoprotein(a), ý nghĩa của xét nghiệm này trong đánh giá nguy cơ tim mạch, và vì sao chỉ số nhỏ này lại mang ý nghĩa lớn đối với sức khỏe tim mạch lâu dài.

1. Lipoprotein(a) là gì?

Lipoprotein(a), viết tắt là Lp(a), là một loại hạt vận chuyển cholesterol trong máu, giống với LDL – “cholesterol xấu”, nhưng có một điểm khác biệt quan trọng: Trên bề mặt Lp(a) có thêm một protein đặc biệt gọi là apolipoprotein(a) gắn với apolipoprotein B-100.

Sự có mặt của phần “a” này khiến Lp(a):

• Dễ lắng đọng vào thành mạch máu, gây xơ vữa nhanh hơn.

• Có tính viêm và đông máu cao hơn, dễ hình thành cục máu đông.

Tóm lại, Lp(a) là một dạng LDL “nguy hiểm hơn”, vì vừa làm xơ vữa mạch, vừa dễ gây tắc mạch.

2. Tại sao xét nghiệm Lipoprotein(a) lại quan trọng?

Lp(a) không nằm trong bộ xét nghiệm mỡ máu thông thường, nên nhiều người có nguy cơ cao mà không hề biết. Nghiên cứu cho thấy:

• Người có Lp(a) cao có nguy cơ bệnh mạch vành, đột quỵ và hẹp van tim cao hơn hẳn.

• Mức Lp(a) ổn định suốt đời, gần như quyết định bởi gen di truyền, không thay đổi nhiều dù ăn kiêng, tập thể dục hay dùng thuốc hạ mỡ thông thường.

Điều đáng nói là nhiều người có Lp(a) cao vẫn có các chỉ số mỡ máu khác bình thường. Vì vậy, nếu chỉ xét nghiệm cholesterol, bạn có thể bỏ sót một yếu tố nguy cơ quan trọng.

3. Khi nào nên làm xét nghiệm Lipoprotein(a)?

Hiện nay, các hiệp hội tim mạch khuyến cáo mỗi người nên kiểm tra Lp(a) ít nhất một lần trong đời, đặc biệt nếu bạn thuộc nhóm sau:

• Có người thân (cha, mẹ, anh chị em) bị nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ sớm (nam <55 tuổi, nữ <65 tuổi).

• Bản thân bị bệnh tim mạch dù cholesterol bình thường.

• Đã điều trị rối loạn mỡ máu nhưng vẫn có bệnh mạch vành tiến triển.

• Bị tăng cholesterol di truyền (familial hypercholesterolemia).

• Người có tiền sử bệnh mạch não, mạch chi, hẹp van động mạch chủ.

Bác sĩ có thể chỉ định [xét nghiệm máu để đo nồng độ Lp(a)] trong huyết thanh, đơn vị là mg/dL hoặc nmol/L.

4. Giá trị bình thường của Lipoprotein(a)

Giá trị tham khảo có thể thay đổi giữa các phòng xét nghiệm, nhưng nhìn chung:

Càng cao, nguy cơ xơ vữa và tắc mạch càng lớn.

Tuy nhiên, mức “nguy hiểm” của Lp(a) còn phụ thuộc vào tổng thể các yếu tố khác như: LDL, huyết áp, tiểu đường, hút thuốc, béo phì, lối sống.

5. Vì sao Lp(a) cao lại nguy hiểm?

Lp(a) ảnh hưởng đến tim mạch theo ba cơ chế chính:

a. Gây xơ vữa mạch máu

• Lp(a) mang cholesterol bám vào thành mạch tạo mảng xơ vữa.

• Khi mảng này vỡ ra, sẽ gây tắc mạch – nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

b. Gây viêm

• Protein apolipoprotein(a) kích thích phản ứng viêm trong thành mạch, làm xơ vữa tiến triển nhanh hơn.

c. Tăng đông máu

• Cấu trúc của Lp(a) giống plasminogen – một yếu tố giúp tan cục máu đông.

• Do đó, Lp(a) cạnh tranh và ức chế quá trình tiêu sợi huyết, khiến cục máu đông khó tan hơn dẫn đến dễ tắc mạch hơn.

Ngoài ra, Lp(a) cao còn được cho là liên quan đến hẹp van động mạch chủ, do gây lắng đọng canxi và viêm tại van tim.

6. Lp(a) cao có phải do ăn uống không?

Không giống LDL hay triglycerid, Lp(a) gần như do gen quyết định. Tức là bạn có thể sinh ra đã có Lp(a) cao, dù ăn uống lành mạnh.

Chế độ ăn, vận động hay giảm cân chỉ ảnh hưởng rất ít đến chỉ số này. Tuy nhiên, lối sống lành mạnh vẫn cực kỳ quan trọng, vì nó giảm các yếu tố nguy cơ khác (LDL, đường huyết, huyết áp), giúp bù lại phần rủi ro do Lp(a) cao.

7. Làm gì nếu Lipoprotein(a) cao?

Hiện nay, chưa có thuốc đặc hiệu để hạ Lp(a), nhưng bác sĩ có thể giúp bạn giảm nguy cơ tim mạch tổng thể bằng các cách sau:

7.1. Kiểm soát chặt chẽ các yếu tố khác

• Giữ LDL thấp nhất có thể (thường <70 mg/dL nếu có Lp(a) cao).

• Kiểm soát huyết áp, đường máu.

• Không hút thuốc, hạn chế rượu.

• Duy trì cân nặng và tập thể dục đều đặn.

7.2. Dùng thuốc theo chỉ định

• Statin: giúp giảm LDL (dù không giảm Lp(a)) nhưng làm giảm nguy cơ xơ vữa động mạch tổng thể.

• Ezetimibe hoặc PCSK9 inhibitor (như evolocumab, alirocumab): có thể giảm Lp(a) khoảng 20–30% ở một số người.

• Một số thuốc mới đang được nghiên cứu (như pelacarsen, olpasiran) hứa hẹn giảm mạnh Lp(a) trong tương lai.

7.3. Theo dõi định kỳ

• Xét nghiệm mỡ máu, huyết áp, đường huyết, cân nặng.

• Kiểm tra tim mạch khi có triệu chứng: đau ngực, khó thở, hồi hộp, mệt khi gắng sức.

8. Lối sống giúp bảo vệ tim mạch dù Lp(a) cao

Ngay cả khi bạn không thể “giảm” Lp(a), bạn vẫn có thể giảm nguy cơ bệnh tim mạch tổng thể bằng các thói quen sau:

• Ăn uống lành mạnh kiểu Địa Trung Hải: nhiều rau xanh, cá béo, hạt, dầu ô liu; ít thịt đỏ và đồ chiên rán.

• Tập thể dục ít nhất 150 phút/tuần như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội.

• Không hút thuốc và tránh khói thuốc thụ động.

• Hạn chế rượu, bia, đồ uống có cồn.

• Ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng.

• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu gia đình có người bị bệnh tim sớm.

9. Xét nghiệm Lp(a) có cần làm thường xuyên không?

Không cần. Vì chỉ số Lp(a) ổn định suốt đời, thông thường chỉ cần xét nghiệm một lần là đủ, trừ khi bạn đang tham gia điều trị hoặc nghiên cứu đặc biệt. Sau khi biết mức Lp(a), bác sĩ sẽ xác định nguy cơ tim mạch tổng thể và hướng dẫn kế hoạch kiểm soát lâu dài.

10. Lời khuyên của bác sĩ

• Lipoprotein(a) là yếu tố nguy cơ tim mạch di truyền, thường bị bỏ qua.

• Nếu trong gia đình có người bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ, hoặc đặt stent khi còn trẻ, bạn nên xét nghiệm Lp(a) ít nhất một lần.

• Dù không thể thay đổi gen, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát được phần còn lại của nguy cơ bằng lối sống lành mạnh, chế độ ăn và thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Nhớ rằng: “Không thể thay đổi gen, nhưng có thể thay đổi tương lai của trái tim mình”.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Lp(a) có giống cholesterol không?

Không hoàn toàn. Cả hai đều là hạt vận chuyển mỡ, nhưng Lp(a) có thêm protein “a” đặc biệt khiến nó nguy hiểm hơn vì dễ gây xơ vữa và đông máu.

2. Lp(a) cao có làm tăng cholesterol không?

Không hẳn. Lp(a) là một loại riêng, nên bạn có thể có Lp(a) cao nhưng LDL bình thường. Tuy nhiên, nếu cả hai đều cao, nguy cơ tim mạch sẽ tăng rất mạnh.

3. Có cách nào giảm Lp(a) bằng ăn uống không?

Không có cách tự nhiên nào giảm đáng kể Lp(a). Tuy vậy, ăn uống lành mạnh giúp giảm LDL, huyết áp, và kiểm soát cân nặng, từ đó giảm nguy cơ tim mạch tổng thể.

4. Thuốc statin có làm giảm Lp(a) không?

Không. Statin giúp giảm LDL nhưng hầu như không ảnh hưởng đến Lp(a), thậm chí ở một số người có thể hơi tăng nhẹ. Tuy nhiên, statin vẫn rất quan trọng để giảm nguy cơ tim mạch chung.

5. Tôi nên làm xét nghiệm Lp(a) bao nhiêu lần?

Chỉ cần một lần trong đời, trừ khi bác sĩ yêu cầu theo dõi lại trong quá trình điều trị.

6. Lp(a) cao có di truyền cho con cái không?

Có. Nếu bạn có Lp(a) cao, con cái bạn có khả năng mang gen này cao hơn trung bình. Vì vậy, con trưởng thành cũng nên xét nghiệm một lần.

7. Lp(a) cao có thể gây đột quỵ không?

Có. Lp(a) cao làm tăng nguy cơ tắc mạch máu não, dẫn đến đột quỵ thiếu máu não — đặc biệt nếu kết hợp với tăng huyết áp hoặc hút thuốc.

Kết luận

Lipoprotein(a) hay Lp(a) là yếu tố nguy cơ tim mạch di truyền âm thầm nhưng quan trọng. Một xét nghiệm đơn giản có thể giúp bạn biết sớm để chủ động phòng ngừa nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến chứng tim mạch khác.

Hãy kiểm tra Lp(a) ít nhất một lần trong đời, đặc biệt nếu gia đình bạn có người mắc bệnh tim sớm. Chăm sóc trái tim không chỉ bằng thuốc, mà bằng cả lối sống và hiểu biết đúng đắn.

Để đặt lịch khám và theo dõi chỉ số Lipoprotein(a) tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B101-103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37