Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

1. Tổng quan về AFP

AFP (Alpha-Fetoprotein) là một loại protein được sản xuất bởi gan và túi noãn hoàng của thai nhi trong giai đoạn phát triển bào thai. Sau khi sinh, nồng độ AFP trong máu giảm nhanh và duy trì ở mức rất thấp (< 10 ng/mL) ở người trưởng thành khỏe mạnh.

Trong y học, AFP được xem là một dấu ấn sinh học (tumor marker) quan trọng, thường dùng để hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi ung thư biểu mô tế bào gan (Hepatocellular carcinoma – HCC). Ngoài ra, AFP còn có thể tăng trong một số bệnh lý khác liên quan đến gan và một số loại u tế bào mầm.

2. Vai trò của AFP trong y khoa

• Phát hiện ung thư gan nguyên phát: Nồng độ AFP tăng cao bất thường thường gặp ở bệnh nhân ung thư tế bào gan.

• Theo dõi điều trị: Sau phẫu thuật cắt bỏ khối u hoặc điều trị can thiệp, mức AFP giảm xuống rõ rệt. Nếu AFP tiếp tục tăng, có thể gợi ý còn sót khối u hoặc tái phát.

• Đánh giá tiên lượng: Nồng độ AFP càng cao, khả năng khối u tiến triển và nguy cơ di căn càng lớn.

• Theo dõi bệnh nhân xơ gan, viêm gan virus mạn: Các đối tượng này có nguy cơ cao ung thư gan, AFP giúp phát hiện sớm khi kết hợp với siêu âm gan định kỳ.

3. Giá trị bình thường và bất thường

• Người bình thường: AFP < 10 ng/mL.

• Nồng độ AFP 10 – 400 ng/mL: Có thể gặp trong viêm gan mạn, xơ gan, u tế bào mầm, hoặc giai đoạn sớm của ung thư gan.

• AFP > 400 ng/mL: Gợi ý mạnh mẽ ung thư tế bào gan, đặc biệt ở bệnh nhân có bệnh gan nền (viêm gan siêu vi B, C, xơ gan).

Lưu ý: Không phải tất cả bệnh nhân ung thư gan đều có AFP tăng cao. Khoảng 30 – 40% ung thư gan (đặc biệt giai đoạn sớm) vẫn có nồng độ AFP trong giới hạn bình thường.

4. Độ nhạy và độ đặc hiệu của AFP

• Độ nhạy: Khoảng 60 – 70% trong chẩn đoán ung thư gan.

• Độ đặc hiệu: Khoảng 80 – 90%, đặc biệt khi AFP > 400 ng/mL.

• Kết hợp với siêu âm gan định kỳ: Tăng khả năng phát hiện ung thư gan sớm, nhất là ở nhóm nguy cơ cao.

5. Nguyên nhân tăng AFP ngoài ung thư gan

• Viêm gan siêu vi cấp hoặc mạn (B, C).

• Xơ gan.

• Ung thư tế bào mầm tinh hoàn, buồng trứng.

• Một số khối u khác: dạ dày, tụy, phổi (hiếm gặp).

• Phụ nữ mang thai: AFP tăng sinh lý do thai nhi sản xuất.

6. Chỉ định xét nghiệm AFP

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm AFP trong các trường hợp:

• Người có bệnh gan mạn tính (xơ gan, viêm gan B, viêm gan C) để tầm soát ung thư gan định kỳ.

• Người có hình ảnh siêu âm gan bất thường, nghi ngờ khối u gan.

• Theo dõi bệnh nhân đã chẩn đoán ung thư gan, trong và sau điều trị.

• Theo dõi một số loại ung thư tế bào mầm (tinh hoàn, buồng trứng).

7. Quy trình thực hiện xét nghiệm AFP

• Chuẩn bị: Không cần nhịn ăn.

• Thực hiện: Lấy máu tĩnh mạch, gửi phòng xét nghiệm.

• Thời gian trả kết quả: Thường trong vòng 1-2 ngày.

• Đọc kết quả: Bác sĩ sẽ đánh giá AFP kết hợp với tiền sử bệnh, siêu âm, CT scan hoặc MRI để có chẩn đoán chính xác.

8. Hạn chế của xét nghiệm AFP

• Không phát hiện được tất cả các trường hợp ung thư gan: Có khoảng 30 – 40% bệnh nhân ung thư gan giai đoạn sớm có AFP bình thường.

• Có thể tăng trong bệnh lành tính: Viêm gan, xơ gan, mang thai, u tế bào mầm.

• Không thay thế được sinh thiết hoặc chẩn đoán hình ảnh: AFP chỉ là công cụ hỗ trợ, không đủ để chẩn đoán xác định.

9. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám chuyên khoa Tiêu hóa – Gan mật nếu có:

• Tiền sử viêm gan B, C mạn tính hoặc xơ gan.

• Đau âm ỉ hạ sườn phải, vàng da, sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Kết quả AFP tăng cao bất thường.

• Hình ảnh siêu âm gan có khối bất thường.

10. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Xét nghiệm AFP có thể thay thế siêu âm gan trong tầm soát ung thư gan không?

Không. AFP chỉ hỗ trợ. Siêu âm gan định kỳ vẫn là phương pháp quan trọng để phát hiện sớm khối u.

2. AFP cao có chắc chắn là ung thư gan?

Không. AFP có thể tăng trong nhiều bệnh khác. Cần kết hợp thêm siêu âm, CT, MRI và sinh thiết gan.

3. Người bệnh viêm gan B, C có cần làm AFP định kỳ không?

Có. Người bệnh viêm gan mạn hoặc xơ gan nên làm xét nghiệm AFP và siêu âm gan mỗi 6 tháng để tầm soát ung thư gan.

4. AFP có ý nghĩa gì sau điều trị ung thư gan?

Sau phẫu thuật hoặc can thiệp, chỉ số AFP thường giảm mạnh. Nếu tăng trở lại, có thể gợi ý tái phát hoặc di căn.

5. Làm sao để giảm nguy cơ ung thư gan ngoài theo dõi AFP?

Tiêm vắc-xin phòng viêm gan B, điều trị viêm gan B/C mạn tính, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống lành mạnh, và khám định kỳ.

11. Kết luận

Xét nghiệm AFP là dấu ấn quan trọng trong phát hiện và theo dõi ung thư biểu mô tế bào gan. Tuy nhiên, AFP không đủ để chẩn đoán xác định và cần được kết hợp với các phương pháp khác như siêu âm, chụp CT, MRI và sinh thiết.

Ở nhóm người nguy cơ cao (xơ gan, viêm gan B/C mạn tính), việc tầm soát bằng xét nghiệm AFP kết hợp siêu âm gan định kỳ mỗi 6 tháng giúp phát hiện sớm ung thư gan, nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng sống.

Để đặt lịch xét nghiệm kiểm tra hoặc theo dõi dấu ấn ung thư tế bào gan AFP tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37