Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Xét nghiệm máu ẩn trong phân là gì?

Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FOBT) là xét nghiệm nhằm phát hiện một lượng máu rất nhỏ, không nhìn thấy bằng mắt thường, có trong phân.

Máu ẩn trong phân có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý đường tiêu hóa như:

• Loét dạ dày – tá tràng.

• Polyp đại tràng.

• Trĩ, nứt kẽ hậu môn.

• Ung thư đại trực tràng.

Phát hiện sớm máu ẩn trong phân có ý nghĩa quan trọng vì giúp chẩn đoán và điều trị kịp thời các bệnh lý, đặc biệt là tầm soát ung thư đại trực tràng.

Nguyên lý xét nghiệm

• Máu trong phân chứa hồng cầu và hemoglobin.

• Xét nghiệm tìm cách phát hiện sự hiện diện của hemoglobin hoặc sản phẩm phân hủy của nó.

• Do lượng máu có thể rất ít, xét nghiệm dùng các phản ứng hóa học hoặc kháng thể đặc hiệu để phát hiện.

Các loại xét nghiệm máu ẩn trong phân

Hiện nay có 3 phương pháp chính:

1. Xét nghiệm guaiac

• Dựa trên phản ứng oxy hóa: hemoglobin trong máu xúc tác phản ứng đổi màu thuốc thử.

• Ưu điểm: đơn giản, giá thành thấp.

• Nhược điểm: dễ bị ảnh hưởng bởi thức ăn (thịt đỏ, rau xanh đậm, thuốc sắt, vitamin C).

2. Xét nghiệm miễn dịch

• Dùng kháng thể để phát hiện hemoglobin người trong phân.

• Ưu điểm: độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn gFOBT, ít bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn.

• Nhược điểm: chi phí cao hơn.

3. Xét nghiệm phân tích DNA trong phân

• Tìm các đột biến gen kết hợp với máu ẩn.

• Hiện ít phổ biến do chi phí cao, chủ yếu dùng trong nghiên cứu hoặc tầm soát nâng cao.

Khi nào cần làm xét nghiệm máu ẩn trong phân?

Xét nghiệm được chỉ định trong các trường hợp:

• Tầm soát ung thư đại trực tràng

  • Người từ 45 tuổi trở lên, không triệu chứng.

  • Người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng.

• Triệu chứng tiêu hóa không rõ nguyên nhân

  • Thay đổi thói quen đi cầu (tiêu chảy, táo bón).

  • Sụt cân không giải thích được.

  • Đau bụng kéo dài.

• Theo dõi bệnh nhân có polyp hoặc sau điều trị ung thư đại trực tràng.

Cách chuẩn bị trước xét nghiệm

Tùy loại xét nghiệm, bác sĩ có thể hướng dẫn chuẩn bị khác nhau:

• Xét nghiệm guaiac

  • Tránh ăn thịt đỏ, rau xanh đậm (cải bó xôi, bông cải xanh), thực phẩm giàu vitamin C, thuốc sắt trong 2–3 ngày trước xét nghiệm.

  • Tránh thuốc chống viêm (aspirin, ibuprofen) nếu có thể.

• Xét nghiệm miễn dịch

  • Không cần kiêng ăn, ít bị ảnh hưởng bởi thực phẩm.

Quy trình thực hiện

1. Bệnh nhân nhận dụng cụ lấy mẫu phân từ cơ sở y tế.

2. Lấy mẫu phân sạch, khô, không lẫn nước tiểu.

3. Đưa mẫu tới phòng xét nghiệm theo hướng dẫn.

4. Kết quả có thể có sau vài giờ đến 1–2 ngày tùy phương pháp.

Ý nghĩa kết quả

• Âm tính: Không phát hiện máu ẩn trong phân. Tuy nhiên, không loại trừ hoàn toàn bệnh lý (có thể máu chảy không liên tục).

• Dương tính: Có máu trong phân. Cần làm thêm xét nghiệm để tìm nguyên nhân, đặc biệt là nội soi đại trực tràng.

Lưu ý: FOBT không chẩn đoán được ung thư, mà chỉ phát hiện dấu hiệu bất thường.

Hạn chế của xét nghiệm

• Có thể âm tính giả: bệnh nhân vẫn có bệnh nhưng máu không xuất hiện ở mẫu phân lấy xét nghiệm.

• Có thể dương tính giả: do thức ăn, thuốc, bệnh trĩ, nứt hậu môn gây máu nhưng không liên quan đến ung thư.

• Do đó, xét nghiệm chỉ là bước sàng lọc ban đầu, cần kết hợp với nội soi đại trực tràng khi cần thiết.

Tầm quan trọng trong tầm soát ung thư đại trực tràng

Ung thư đại trực tràng là một trong những ung thư thường gặp nhất, đặc biệt ở người trên 50 tuổi.

• Tại Việt Nam, theo GLOBOCAN 2020, ung thư đại trực tràng đứng thứ 5 về tỷ lệ mắc mới.

• Nếu phát hiện sớm, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể > 90%.

Do đó, xét nghiệm máu ẩn trong phân (đặc biệt là iFOBT) là một phương pháp tầm soát đơn giản, ít xâm lấn, chi phí hợp lý, giúp phát hiện sớm và cứu sống nhiều người bệnh.

Ai nên làm xét nghiệm định kỳ?

• Người từ 45 tuổi trở lên, ngay cả khi không có triệu chứng.

• Người có nguy cơ cao: tiền sử gia đình ung thư đại trực tràng, polyp đại tràng, viêm loét đại tràng mạn tính.

• Người có triệu chứng rối loạn tiêu hóa kéo dài.

Khuyến cáo: làm xét nghiệm máu ẩn trong phân hằng năm hoặc 2 năm/lần, kết hợp nội soi khi có chỉ định.

Tham khảo thêm: POLYP TÚI MẬT: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Xét nghiệm máu ẩn trong phân có đau không?

Không. Đây là xét nghiệm đơn giản, chỉ cần lấy mẫu phân, không gây đau hay khó chịu.

2. Kết quả dương tính có nghĩa là ung thư không?

Không. Dương tính chỉ có nghĩa là có máu trong phân. Nguyên nhân có thể là trĩ, polyp, viêm ruột hoặc ung thư. Cần nội soi để xác định.

3. Có cần nhịn ăn trước khi làm xét nghiệm không?

Với xét nghiệm miễn dịch (iFOBT) thì không cần. Với xét nghiệm guaiac (gFOBT) nên kiêng một số thực phẩm và thuốc theo hướng dẫn bác sĩ.

4. Nếu kết quả âm tính có chắc chắn là không bệnh không?

Không hoàn toàn. Máu trong phân có thể chảy gián đoạn, nên cần lặp lại định kỳ, đặc biệt ở người có nguy cơ cao.

5. Bao lâu nên làm xét nghiệm máu ẩn trong phân?

Người bình thường từ 45 tuổi trở lên nên làm mỗi năm một lần. Người có nguy cơ cao nên tham khảo bác sĩ để tầm soát sớm và thường xuyên hơn.

Để đặt lịch khám và kiểm tra máu ẩn trong phân tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37