TIN TỨC

Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

DẤU ẤN UNG THƯ ĐẠI TRỰC TRÀNG CEA: Ý NGHĨA TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ THEO DÕI

Tin tức

Jan 26, 2026

Tổng quan về dấu ấn ung thư đại trực tràng CEA

Ung thư đại trực tràng là một trong những loại ung thư đường tiêu hóa thường gặp nhất, đứng hàng đầu về tỷ lệ mắc và tử vong tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Việc phát hiện sớm và theo dõi sau điều trị đóng vai trò quan trọng để cải thiện tiên lượng.

Một trong những xét nghiệm máu thường được sử dụng trong theo dõi bệnh nhân là CEA – kháng nguyên ung thư bào thai (Carcinoembryonic Antigen). Đây là một loại glycoprotein bình thường chỉ xuất hiện ở thai nhi, nhưng ở người trưởng thành, nồng độ thường rất thấp. Khi có sự hiện diện của ung thư, đặc biệt là ung thư đại trực tràng, nồng độ CEA trong máu có thể tăng cao.

CEA là gì?

CEA (Carcinoembryonic Antigen): kháng nguyên ung thư bào thai, là một chất do các tế bào niêm mạc bào thai tiết ra.
Ở người trưởng thành khỏe mạnh, CEA hầu như không còn xuất hiện hoặc chỉ tồn tại ở mức rất thấp trong máu.
Khi có sự phát triển bất thường của tế bào ung thư, nhất là ung thư đại trực tràng, CEA có thể tăng cao, trở thành dấu ấn sinh học (tumor marker) được sử dụng trong lâm sàng.

Giá trị bình thường của CEA

Người không hút thuốc: CEA < 3 ng/mL.
Người có hút thuốc lá: CEA < 5 ng/mL.

Khi CEA vượt ngưỡng này, bác sĩ cần xem xét các nguyên nhân khác nhau, không chỉ riêng ung thư.

Khi nào CEA tăng cao?

1. Trong bệnh lý ác tính

Ung thư đại trực tràng (thường gặp nhất).
Các ung thư khác: ung thư phổi, tụy, dạ dày, vú, gan.

2. Trong bệnh lý lành tính

Viêm ruột mạn tính (Crohn, viêm loét đại tràng).
Viêm gan, xơ gan, viêm tụy.
Bệnh phổi mạn tính.
Hút thuốc lá lâu năm.

Vì vậy, CEA không phải xét nghiệm đặc hiệu cho ung thư đại trực tràng, mà cần kết hợp với nội soi, sinh thiết và các xét nghiệm khác.

Ý nghĩa lâm sàng của CEA trong ung thư đại trực tràng

1. Tầm soát

CEA không được khuyến cáo sử dụng để tầm soát ung thư đại trực tràng ở người bình thường, do độ nhạy và độ đặc hiệu không cao.
Nội soi đại tràng vẫn là tiêu chuẩn vàng để tầm soát.

2. Chẩn đoán

CEA không đủ giá trị để chẩn đoán xác định ung thư đại trực tràng.
Tuy nhiên, mức CEA tăng cao (> 10 ng/mL) ở người có tổn thương nghi ngờ trên nội soi hoặc hình ảnh học sẽ hỗ trợ gợi ý ung thư.

3. Tiên lượng

Nồng độ CEA trước phẫu thuật có liên quan đến giai đoạn bệnh.
CEA càng cao, tiên lượng tái phát hoặc di căn càng lớn.
Ví dụ: CEA > 20 ng/mL thường gợi ý ung thư đã lan rộng.

4. Theo dõi sau điều trị

Đây là vai trò quan trọng nhất của CEA.
Sau phẫu thuật cắt bỏ khối u, CEA thường giảm về bình thường trong vòng 4–6 tuần.
Tăng trở lại có thể gợi ý tái phát hoặc di căn.
Khuyến cáo: bệnh nhân sau phẫu thuật ung thư đại trực tràng nên đo CEA định kỳ 3–6 tháng/lần trong 5 năm đầu.

Hạn chế của CEA

Độ nhạy không cao: chỉ khoảng 40–80% trong ung thư đại trực tràng. Có những trường hợp ung thư nhưng CEA vẫn bình thường.
Không đặc hiệu: CEA có thể tăng trong nhiều bệnh lành tính hoặc ung thư khác.
Không thay thế được nội soi và sinh thiết: đây vẫn là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán.

Khi nào cần xét nghiệm CEA?

Bệnh nhân đã được chẩn đoán ung thư đại trực tràng: để theo dõi điều trị và phát hiện tái phát.
Trước phẫu thuật hoặc điều trị: để đánh giá mức độ nặng và tiên lượng.
Sau điều trị: đo định kỳ để kiểm soát bệnh.

Không nên chỉ dựa vào CEA để kết luận có hay không ung thư, đặc biệt ở người khỏe mạnh.

Quy trình xét nghiệm CEA

Lấy máu tĩnh mạch như xét nghiệm thông thường.
Không cần nhịn ăn trước khi làm xét nghiệm.
Kết quả thường có trong 1–2 ngày.

Kết luận

CEA (kháng nguyên ung thư bào thai) là một dấu ấn sinh học có giá trị quan trọng trong theo dõi và tiên lượng ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, đây không phải là xét nghiệm chẩn đoán hay tầm soát đặc hiệu, mà chỉ có ý nghĩa khi kết hợp cùng nội soi, hình ảnh học và sinh thiết.

Với những bệnh nhân đã điều trị ung thư đại trực tràng, việc theo dõi CEA định kỳ giúp phát hiện sớm tái phát hoặc di căn, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.