Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Tổng quan về thận lạc chỗ

Thận lạc chỗ là tình trạng thận không nằm ở vị trí bình thường trong ổ bụng, mà dừng lại ở vị trí khác trong quá trình phát triển bào thai. Thông thường, mỗi người có hai quả thận nằm hai bên cột sống, ở vùng hông lưng. Tuy nhiên, ở người bị thận lạc chỗ, một hoặc cả hai thận có thể nằm thấp hơn, cao hơn, hoặc lệch sang bên đối diện.

Đa phần các trường hợp là bẩm sinh, được phát hiện tình cờ khi siêu âm, chụp CT hoặc khám sức khỏe định kỳ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, thận lạc chỗ có thể gây ứ nước, sỏi, nhiễm trùng đường tiểu hoặc tăng huyết áp nếu có rối loạn chức năng.

Cơ chế hình thành thận lạc chỗ

Trong quá trình phát triển của thai nhi, thận được hình thành ở vùng chậu, sau đó dần di chuyển lên vị trí ổn định ở vùng thắt lưng.

Nếu quá trình di chuyển này bị gián đoạn hoặc lệch hướng, thận sẽ dừng lại ở vị trí bất thường, dẫn đến thận lạc chỗ.

Nguyên nhân có thể bao gồm:

• Bất thường di truyền ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ tiết niệu.

• Rối loạn mạch máu vùng chậu – thắt lưng, làm cản trở sự di chuyển của thận.

• Ảnh hưởng của thuốc, nhiễm trùng hoặc yếu tố môi trường trong thời kỳ bào thai.

Phân loại thận lạc chỗ

1. Thận lạc chỗ vùng chậu (Pelvic kidney):

• Thận nằm thấp ở vùng chậu, gần bàng quang.

• Là dạng phổ biến nhất (chiếm khoảng 50–60% các trường hợp).

2. Thận lạc chỗ vùng thắt lưng thấp:

• Thận nằm giữa vùng chậu và thắt lưng, không lên đến vị trí bình thường.

3. Thận lạc chỗ dưới sườn hoặc ngực (Thoracic kidney):

• Hiếm gặp. Thận nằm cao trong khoang ngực, phía sau màng phổi.

4. Thận bắt chéo (Crossed fused ectopia):

• Hai thận nằm cùng một bên cột sống và dính nhau.

• Thường gặp ở nam giới hơn nữ giới, có thể gây nhầm lẫn với khối u khi siêu âm.

4. Thận đôi hoặc thận hợp nhất (Horseshoe kidney):

• Hai thận dính với nhau ở cực dưới bằng một dải mô, tạo hình giống móng ngựa.

• Là dạng thận hợp nhất thường gặp nhất, tần suất khoảng 1/400 – 1/600 người.

Triệu chứng

Phần lớn người bị thận lạc chỗ không có triệu chứng. Bệnh thường được phát hiện tình cờ khi siêu âm định kỳ hoặc chụp CT vì lý do khác.

Khi có biến chứng, các biểu hiện có thể bao gồm:

• Đau âm ỉ hoặc tức vùng hông, bụng dưới hoặc vùng chậu.

• Nhiễm trùng tiểu tái diễn (đái buốt, đái rắt, sốt nhẹ).

• Tiểu máu vi thể hoặc đại thể.

• Sỏi thận hoặc ứ nước thận do tắc nghẽn đường niệu.

• Tăng huyết áp do rối loạn tưới máu thận.

• Ở nữ giới, thận lạc chỗ vùng chậu có thể gây khó khăn khi sinh nở.

Biến chứng có thể gặp

• Ứ nước thận (hydronephrosis): do niệu quản bị gập hoặc chèn ép.

• Sỏi thận hoặc sỏi niệu quản: do dòng nước tiểu ứ đọng, dễ lắng cặn.

• Nhiễm trùng tiểu tái diễn: do dòng chảy nước tiểu bất thường.

• Tăng huyết áp thứ phát: do giảm tưới máu thận.

• Ảnh hưởng phẫu thuật vùng chậu hoặc sản khoa: thận nằm bất thường dễ bị tổn thương nếu không được phát hiện trước.

Chẩn đoán thận lạc chỗ

1. Siêu âm bụng

• Phương tiện đầu tiên, giúp phát hiện thận không ở vị trí thông thường.

• Có thể xác định được vị trí, kích thước, ứ nước hoặc sỏi.

2. Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc cộng hưởng từ (MRI)

• Giúp đánh giá vị trí chính xác, mối liên quan giữa thận – mạch máu – niệu quản.

• Phân biệt với các khối u ổ bụng hoặc u vùng chậu.

3. Chụp niệu đồ tĩnh mạch (IVU) hoặc xạ hình thận (DMSA, MAG3)

• Đánh giá chức năng bài tiết và dẫn lưu của từng thận.

• Phát hiện ứ nước, trào ngược hoặc tắc nghẽn đường niệu.

4. Xét nghiệm máu và nước tiểu

• Kiểm tra chức năng thận (ure, creatinin).

• Tổng phân tích nước tiểu phát hiện hồng cầu, bạch cầu hoặc vi khuẩn trong trường hợp có viêm.

Tiêu chuẩn chẩn đoán hình ảnh (tham khảo)

• Thận không nằm ở vị trí bình thường (khoảng ngang đốt sống L1).

• Niệu quản xuất phát từ thận lạc chỗ nhưng vẫn đổ vào bàng quang bình thường.

• Kích thước thận có thể nhỏ hơn thận bình thường.

• Trên CT hoặc MRI: thận có cấu trúc nhu mô, mạch máu riêng biệt, không phải khối u.

Điều trị

1. Trường hợp không triệu chứng

• Không cần can thiệp.

• Theo dõi định kỳ bằng siêu âm hoặc CT mỗi 6–12 tháng để kiểm tra tình trạng chức năng và phát hiện sớm biến chứng.

2. Khi có biến chứng

• Sỏi thận: có thể điều trị bằng tán sỏi ngoài cơ thể, tán sỏi nội soi hoặc phẫu thuật mở tùy vị trí.

• Ứ nước thận: phẫu thuật tạo hình khúc nối bể thận – niệu quản hoặc dẫn lưu tạm thời.

• Nhiễm trùng tiểu: điều trị bằng kháng sinh phù hợp, kết hợp xử lý nguyên nhân gây tắc nghẽn nếu có.

• Tăng huyết áp: kiểm soát bằng thuốc và theo dõi chức năng thận định kỳ.

3. Trường hợp đặc biệt

• Thận lạc chỗ vùng chậu ở phụ nữ mang thai: cần theo dõi kỹ vì có thể ảnh hưởng quá trình sinh, đôi khi phải chỉ định sinh mổ để tránh tổn thương thận.

• Thận mất chức năng hoàn toàn: có thể cần cắt bỏ nếu gây nhiễm trùng tái diễn hoặc đau kéo dài.

Theo dõi và phòng ngừa

• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu có tiền sử thận lạc chỗ hoặc bất thường đường niệu.

• Uống đủ nước (2–2,5 lít/ngày) để hạn chế hình thành sỏi.

• Đi tiểu đều đặn, không nhịn tiểu lâu.

• Vệ sinh cá nhân tốt, điều trị dứt điểm các nhiễm trùng đường tiểu.

• Kiểm tra chức năng thận định kỳ, đặc biệt khi có tăng huyết áp hoặc bệnh lý tiết niệu.

• Thông báo cho bác sĩ trước khi phẫu thuật vùng bụng – chậu để tránh tổn thương thận lạc chỗ.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

• Đau hông hoặc bụng dưới kéo dài.

• Tiểu buốt, tiểu máu hoặc nhiễm trùng tiểu tái phát.

• Phát hiện bất thường khi siêu âm hoặc nghi ngờ có thận lạc chỗ.

• Huyết áp tăng không rõ nguyên nhân.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Thận lạc chỗ có nguy hiểm không?

Đa số trường hợp lành tính, không nguy hiểm nếu thận vẫn hoạt động bình thường. Tuy nhiên, cần theo dõi vì có thể gây sỏi, ứ nước hoặc nhiễm trùng nếu bị chèn ép đường niệu.

2. Thận lạc chỗ có thể trở về vị trí bình thường không?

Không. Đây là dị tật bẩm sinh, thận sẽ ở nguyên vị trí đó suốt đời. Mục tiêu điều trị là theo dõi và phòng ngừa biến chứng.

3. Người bị thận lạc chỗ có thể mang thai không?

Có. Hầu hết phụ nữ có thận lạc chỗ vẫn mang thai bình thường, chỉ cần được theo dõi kỹ để tránh chèn ép thận khi thai lớn.

4. Thận lạc chỗ có ảnh hưởng đến chức năng thận không?

Thường không, nhưng nếu có ứ nước hoặc viêm tái phát, chức năng thận có thể giảm theo thời gian.

5. Có cần phẫu thuật thận lạc chỗ không?

Chỉ khi có biến chứng nặng như sỏi, tắc nghẽn, nhiễm trùng tái diễn hoặc thận mất chức năng. Phần lớn trường hợp chỉ cần theo dõi.

Kết luận

Thận lạc chỗ là dị tật bẩm sinh tương đối hiếm gặp, phần lớn không gây nguy hiểm nếu được phát hiện sớm và theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý các dấu hiệu như đau lưng, tiểu máu hoặc nhiễm trùng tiểu tái phát để được kiểm tra kịp thời. Việc theo dõi chức năng thận thường xuyên và duy trì lối sống lành mạnh giúp hạn chế tối đa các biến chứng có thể xảy ra.

Để đặt lịch khám và theo dõi Thận lạc chỗ tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37