Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Tổng quan

Hồng cầu trong nước tiểu (tiểu máu) là tình trạng xuất hiện tế bào hồng cầu khi xét nghiệm nước tiểu. Đây có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý đường tiết niệu – sinh dục, từ lành tính đến nguy hiểm như ung thư bàng quang hay ung thư thận.

Tiểu máu có thể:

• Nhìn thấy bằng mắt thường (tiểu máu đại thể): nước tiểu có màu đỏ, hồng, hoặc nâu sẫm.

• Chỉ phát hiện qua xét nghiệm (tiểu máu vi thể): khi soi kính hiển vi, thấy ≥ 3 hồng cầu/vi trường (trong 2 mẫu nước tiểu khác nhau).

Tỷ lệ tiểu máu trong dân số chung dao động 2–31% tùy nhóm tuổi và phương pháp tầm soát.

Nguyên nhân thường gặp

Có nhiều nguyên nhân gây tiểu máu, chia thành nhóm theo vị trí:

1. Bệnh lý thận – cầu thận

• Viêm cầu thận cấp, viêm cầu thận mạn.

• Hội chứng thận hư, lupus ban đỏ hệ thống.

• Bệnh thận IgA.

• Viêm thận kẽ.

• Hồng cầu trong nước tiểu thường biến dạng, kèm protein niệu, trụ hồng cầu.

2. Bệnh lý đường tiết niệu dưới

• Nhiễm trùng tiểu (viêm bàng quang, viêm niệu đạo).

• Sỏi bàng quang.

• Ung thư bàng quang.

• Thường tiểu máu cuối bãi, kèm tiểu buốt, tiểu gắt.

3. Bệnh lý niệu quản – thận – bể thận

• Sỏi thận, sỏi niệu quản.

• Ung thư thận, u đường niệu.

• Nang thận vỡ, chấn thương thận.

Thường kèm đau hông lưng, đau quặn thận.

4. Nguyên nhân ngoài thận – tiết niệu

• Chấn thương vùng bụng, thắt lưng.

• Rối loạn đông máu (hemophilia, dùng thuốc kháng đông).

• Tập thể dục cường độ cao (tiểu máu sau chạy bộ).

• Hành kinh (cần phân biệt ở nữ giới).

Triệu chứng đi kèm

Ngoài màu sắc bất thường của nước tiểu, bệnh nhân có thể có:

• Tiểu buốt, tiểu gắt, tiểu lắt nhắt (nhiễm trùng tiểu).

• Đau hông lưng, đau quặn (sỏi thận, sỏi niệu quản).

• Sốt, ớn lạnh (nhiễm trùng nặng).

• Phù, tăng huyết áp, tiểu ít (bệnh cầu thận).

• Giảm cân, mệt mỏi (ung thư hệ niệu).

Một số trường hợp không có triệu chứng, chỉ phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe.

Phân loại tiểu máu

• Tiểu máu đại thể: nước tiểu đổi màu đỏ, hồng, nâu, có thể kèm máu cục.

• Tiểu máu vi thể: phát hiện qua soi kính hiển vi ≥ 3 hồng cầu/vi trường.

• Theo thời điểm đi tiểu:

  • Đầu bãi: thường do niệu đạo.

  • Cuối bãi: thường do bàng quang, tuyến tiền liệt.

  • Toàn bãi: nguồn gốc thận, niệu quản, bàng quang.

Tiêu chuẩn chẩn đoán

1. Xét nghiệm nước tiểu

• Soi cặn lắng nước tiểu: ≥ 3 hồng cầu/vi trường (trong 2 mẫu riêng biệt).

• Que nhúng nước tiểu (dipstick): nhạy nhưng có thể dương tính giả (do myoglobin, hemoglobin).

2. Xét nghiệm máu

• Công thức máu: thiếu máu nếu chảy máu nhiều.

• Creatinin, ure máu: đánh giá chức năng thận.

• Thời gian đông máu: nếu nghi ngờ rối loạn đông máu.

3. Chẩn đoán hình ảnh

• Siêu âm hệ niệu: tầm soát sỏi, u, ứ nước.

• CT Scan hệ niệu có cản quang: tiêu chuẩn vàng để khảo sát sỏi, u đường niệu.

• MRI: khi cần đánh giá thêm mô mềm.

4. Nội soi bàng quang

• Bắt buộc khi tiểu máu vi thể/đại thể không rõ nguyên nhân ở bệnh nhân >40 tuổi.

• Giúp phát hiện ung thư bàng quang giai đoạn sớm.

Điều trị

Điều trị tiểu máu phụ thuộc nguyên nhân:

• Nhiễm trùng tiểu: kháng sinh theo kháng sinh đồ.

• Sỏi thận – sỏi niệu quản: uống nhiều nước, thuốc tan sỏi, tán sỏi ngoài cơ thể hoặc phẫu thuật.

• Bệnh cầu thận: corticoid, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc hạ áp (theo chuyên khoa Thận).

• Ung thư bàng quang/thận: phẫu thuật, hóa trị, xạ trị.

• Rối loạn đông máu: truyền huyết tương, điều chỉnh thuốc kháng đông.

• Tiểu máu do vận động mạnh: thường tự hết, chỉ cần nghỉ ngơi.

Phòng ngừa

• Uống đủ nước (2–2,5 lít/ngày).

• Vệ sinh đường tiểu, phòng ngừa nhiễm khuẩn.

• Hạn chế dùng thuốc giảm đau NSAID kéo dài.

• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt người có yếu tố nguy cơ ung thư niệu (hút thuốc, hóa chất, tuổi >40).

• Điều trị triệt để sỏi thận, sỏi niệu quản.

Khi nào cần đi khám?

• Tiểu ra máu đỏ hoặc hồng rõ rệt.

• Có cục máu đông trong nước tiểu.

• Đau hông lưng, đau bụng dữ dội kèm tiểu máu.

• Tiểu máu kèm sốt, ớn lạnh (nguy cơ nhiễm trùng nặng).

• Tiểu máu vi thể tái diễn nhiều lần.

Kết luận

Hồng cầu trong nước tiểu (tiểu máu) là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý hệ tiết niệu – sinh dục, từ nhiễm trùng đơn giản đến ung thư nguy hiểm. Việc thăm khám và xét nghiệm kịp thời giúp phát hiện sớm nguyên nhân, từ đó có hướng điều trị phù hợp.

Người bệnh tuyệt đối không chủ quan khi thấy nước tiểu đổi màu, cần đi khám sớm tại chuyên khoa Thận – Tiết niệu hoặc Nam khoa để được chẩn đoán chính xác.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Tiểu máu có phải lúc nào cũng nguy hiểm không?

Không. Tiểu máu có thể do vận động mạnh hoặc nhiễm trùng tiểu nhẹ. Tuy nhiên, cũng có thể là dấu hiệu ung thư niệu, nên cần khám để loại trừ.

2. Làm sao phân biệt tiểu máu với tiểu ra màu đỏ do thức ăn/thuốc?

Một số thực phẩm (củ dền, dâu tằm) hoặc thuốc (rifampicin) có thể làm nước tiểu đỏ. Chỉ xét nghiệm nước tiểu mới xác định chính xác có hồng cầu hay không.

3. Tiểu máu vi thể có cần điều trị không?

Có. Tiểu máu vi thể kéo dài có thể liên quan đến bệnh lý thận hoặc ung thư giai đoạn sớm. Cần xét nghiệm và nội soi bàng quang nếu trên 40 tuổi.

4. Tiểu máu có tự hết không?

Nếu do vận động mạnh hoặc nhiễm trùng tiểu nhẹ, có thể tự hết. Tuy nhiên, không nên chủ quan, nhất là khi tái phát.

5. Ai có nguy cơ cao bị tiểu máu do ung thư bàng quang/thận?

Người >40 tuổi, hút thuốc lá, tiếp xúc hóa chất công nghiệp (thuốc nhuộm, cao su), có tiền sử gia đình ung thư niệu.

Để đặt lịch khám, tầm soát và điều trị Hồng cầu trong nước tiểu (tiểu máu) tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37