Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Tổng quan về sỏi thận

Sỏi thận là tình trạng hình thành các tinh thể rắn trong thận do khoáng chất và muối trong nước tiểu kết tủa. Đây là bệnh lý tiết niệu thường gặp, ảnh hưởng khoảng 10–12% dân số, trong đó nam giới mắc nhiều hơn nữ giới (tỷ lệ nam:nữ ≈ 2:1).

Sỏi thận có thể gây ra cơn đau quặn thận dữ dội, tiểu máu, nhiễm trùng tiết niệu, thậm chí suy thận nếu không được điều trị kịp thời.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ mắc sỏi thận

Sỏi thận hình thành khi:

• Nồng độ muối khoáng trong nước tiểu cao, gây kết tủa.

• Giảm thể tích nước tiểu (do uống ít nước, mất nước).

• Mất cân bằng chất ức chế tạo sỏi (như citrate).

Các loại sỏi thường gặp

• Sỏi canxi oxalat (70–80%): phổ biến nhất.

• Sỏi canxi phosphate.

• Sỏi acid uric (5–10%): thường gặp ở người gout hoặc có chế độ ăn nhiều đạm.

• Sỏi struvite (10–15%): liên quan nhiễm trùng đường tiết niệu.

• Sỏi cystine (<1%): hiếm, do rối loạn di truyền.

Yếu tố nguy cơ

• Uống ít nước (<1,5 lít/ngày).

• Ăn nhiều muối, đạm động vật, thực phẩm giàu oxalat (rau bina, sô-cô-la).

• Tiền sử gia đình có sỏi thận.

• Béo phì, ít vận động.

• Một số bệnh: gout, cường cận giáp, toan hóa ống thận.

• Thuốc: lợi tiểu, vitamin C liều cao, thuốc kháng virus (indinavir).

Triệu chứng

Sỏi thận có thể không gây triệu chứng khi còn nhỏ. Khi sỏi di chuyển hoặc gây tắc nghẽn, các triệu chứng điển hình gồm:

• Đau quặn thận: đau dữ dội vùng hông lưng, lan xuống bụng dưới, bẹn, bộ phận sinh dục. Cơn đau từng đợt, khó chịu, bệnh nhân thường không nằm yên được.

• Tiểu máu: nước tiểu có màu hồng hoặc đỏ, do sỏi cọ xát niêm mạc.

• Tiểu buốt, tiểu rắt: nếu sỏi nằm gần bàng quang.

• Buồn nôn, nôn: đi kèm cơn đau.

• Sốt, rét run: dấu hiệu nhiễm trùng đường tiết niệu, cần nhập viện ngay.

Biến chứng bệnh sỏi thận

Nếu không điều trị, sỏi thận có thể gây:

• Thận ứ nước.

• Nhiễm trùng tiết niệu tái phát.

• Suy giảm chức năng thận, thậm chí suy thận mạn.

• Tổn thương niệu quản, tạo sẹo hẹp niệu quản.

Tiêu chuẩn chẩn đoán

1. Lâm sàng

• Cơn đau quặn thận điển hình.

• Tiểu máu đại thể hoặc vi thể.

2. Cận lâm sàng

• Tổng phân tích nước tiểu: phát hiện hồng cầu, tinh thể, pH nước tiểu.

• Siêu âm thận – tiết niệu: phát hiện sỏi >5 mm, đánh giá mức độ ứ nước.

• X-quang hệ tiết niệu (KUB): phát hiện sỏi cản quang (≈ 80% sỏi).

• CT Scan không cản quang (CT KUB): độ nhạy và độ đặc hiệu gần 95–100%, tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán vị trí, kích thước, số lượng sỏi.

• Xét nghiệm máu: chức năng thận (creatinin, ure), acid uric, canxi, phosphat.

Tiêu chuẩn chẩn đoán xác định: phát hiện hình ảnh sỏi trên siêu âm hoặc CT, kèm triệu chứng lâm sàng phù hợp.

Điều trị sỏi thận

Tùy thuộc kích thước, vị trí sỏi, triệu chứng và biến chứng.

1. Điều trị nội khoa

• Sỏi nhỏ ≤5 mm: có khả năng tự thoát ra ngoài trong 70–80% trường hợp.

• Uống nhiều nước (2–3 lít/ngày).

• Thuốc giảm đau (NSAIDs).

• Thuốc giãn cơ trơn (tamsulosin) giúp sỏi dễ di chuyển.

• Điều chỉnh chế độ ăn theo loại sỏi.

2. Các phương pháp can thiệp

• Tán sỏi ngoài cơ thể: dùng sóng xung kích phá vỡ sỏi (<20 mm).

• Nội soi niệu quản – tán sỏi laser: dành cho sỏi niệu quản hoặc sỏi thận nhỏ.

• Nội soi qua da (PCNL): áp dụng cho sỏi thận lớn >20 mm hoặc sỏi san hô.

• Mổ mở: hiếm, chỉ khi phương pháp khác thất bại.

3. Điều trị đặc hiệu theo loại sỏi

• Sỏi acid uric: dùng thuốc kiềm hóa nước tiểu (natri bicarbonate, potassium citrate), có thể tan sỏi.

• Sỏi nhiễm trùng (struvite): cần kết hợp kháng sinh.

Phòng ngừa tái phát sỏi thận

Khoảng 50% bệnh nhân có nguy cơ tái phát sỏi trong vòng 5–10 năm. Do đó, phòng ngừa rất quan trọng:

• Uống đủ nước: 2–3 lít/ngày, đảm bảo nước tiểu trong.

• Giảm muối <5 g/ngày.

• Hạn chế đạm động vật (thịt đỏ, nội tạng).

• Tránh thực phẩm giàu oxalat (rau bina, socola, trà đặc).

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây, đặc biệt là cam, chanh (giàu citrate).

• Duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên.

• Tái khám định kỳ, siêu âm 6–12 tháng/lần.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Cơn đau quặn thận dữ dội, không giảm sau khi dùng thuốc giảm đau.

• Tiểu ra máu nhiều.

• Sốt, rét run kèm đau lưng: nghi ngờ bị nhiễm trùng.

• Bí tiểu, tiểu khó.

Kết luận

Sỏi thận là bệnh tiết niệu phổ biến, có thể gây đau đớn và biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời. Siêu âm và CT Scan giúp chẩn đoán chính xác. Tùy trường hợp, bệnh nhân có thể điều trị nội khoa, tán sỏi hoặc phẫu thuật.

Quan trọng nhất là uống đủ nước, điều chỉnh chế độ ăn và tái khám định kỳ để ngăn ngừa tái phát.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Sỏi thận có thể tự khỏi không?

Có. Sỏi ≤5 mm có thể tự thoát ra ngoài theo đường tiểu. Tuy nhiên, cần theo dõi và điều trị hỗ trợ.

2. Uống nhiều nước có làm tan sỏi thận không?

Uống nước giúp ngăn sỏi lớn lên và hỗ trợ sỏi nhỏ thoát ra ngoài, nhưng không thể làm tan các sỏi lớn.

3. Tán sỏi ngoài cơ thể có đau không?

Thường gây cảm giác khó chịu, nhưng ít đau và có thể thực hiện ngoại trú.

4. Sỏi thận có tái phát không?

Có, nguy cơ tái phát 50% trong 5–10 năm. Vì vậy phòng ngừa và theo dõi lâu dài rất quan trọng.

5. Sau khi cắt bỏ sỏi, tôi cần kiêng ăn gì?

Hạn chế muối, thịt đỏ, nội tạng, thực phẩm giàu oxalat; tăng cường rau xanh, trái cây và uống đủ nước.

Để đặt lịch khám kiểm tra sỏi thận tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37