Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

CA 19-9 là gì?

CA 19-9 (Cancer Antigen 19-9) là một loại kháng nguyên carbohydrate (glycoprotein) được sản xuất bởi các tế bào biểu mô của đường tiêu hóa, đặc biệt ở tụy và ống mật.

Bình thường, CA 19-9 có mặt trong máu với nồng độ thấp. Khi các tế bào ung thư, nhất là ung thư tụy, phát triển, chúng có thể tiết ra nhiều CA 19-9 hơn, khiến nồng độ trong máu tăng cao. Vì vậy, xét nghiệm CA 19-9 được coi là một dấu ấn khối u (tumor marker) hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi bệnh nhân ung thư tụy.

Vai trò của CA 19-9 trong ung thư tụy

Ung thư tụy là một trong những loại ung thư ác tính nguy hiểm nhất, với tỷ lệ sống 5 năm chỉ khoảng 10–12% (theo số liệu toàn cầu). Bệnh thường được phát hiện muộn do triệu chứng không đặc hiệu. CA 19-9 được sử dụng trong một số khâu sau:

1. Hỗ trợ chẩn đoán

• CA 19-9 tăng cao có thể gợi ý ung thư tụy, đặc biệt khi bệnh nhân có triệu chứng như đau bụng, vàng da, sụt cân.

• Tuy nhiên, xét nghiệm không thể dùng để tầm soát ung thư tụy trong cộng đồng, vì CA 19-9 có thể tăng trong nhiều bệnh khác.

• Độ nhạy (khả năng phát hiện bệnh) của CA 19-9 trong ung thư tụy khoảng 70–90%, độ đặc hiệu (khả năng loại trừ bệnh) khoảng 68–91%.

2. Đánh giá mức độ bệnh và khả năng phẫu thuật

• Nồng độ CA 19-9 cao > 500–1.000 U/mL thường gợi ý bệnh đã lan rộng, khó phẫu thuật triệt để.

• Nếu CA 19-9 bình thường hoặc chỉ tăng nhẹ, cơ hội phẫu thuật thành công cao hơn.

3. Theo dõi sau điều trị

• Sau phẫu thuật, nồng độ CA 19-9 giảm dần về mức bình thường chứng tỏ điều trị hiệu quả.

• Ngược lại, nếu CA 19-9 tiếp tục tăng hoặc tăng trở lại sau thời gian ổn định, có thể báo hiệu tái phát hoặc di căn.

4. Đánh giá đáp ứng hóa trị, xạ trị

• CA 19-9 được dùng để theo dõi tiến triển bệnh trong quá trình điều trị. Nếu nồng độ giảm, điều đó chứng tỏ bệnh đáp ứng thuốc tốt.

Hạn chế của CA 19-9

CA 19-9 không đặc hiệu tuyệt đối cho ung thư tụy. Một số trường hợp cần lưu ý:

• Tăng giả trong bệnh lý lành tính: viêm tụy mạn, sỏi mật, viêm đường mật, xơ gan, viêm gan, xơ nang tụy, thậm chí viêm ruột.

• Khoảng 5–10% dân số (đặc biệt là người mang kiểu gen Lewis âm tính) không sản xuất CA 19-9, nên kết quả luôn thấp, dù có ung thư tụy.

• CA 19-9 không giúp phát hiện sớm khi khối u còn nhỏ, giai đoạn I-II, vì độ nhạy lúc này thấp.

Do vậy, xét nghiệm CA 19-9 chỉ là công cụ hỗ trợ, phải kết hợp với lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, CT scan, MRI, PET/CT) và mô bệnh học mới chẩn đoán chính xác.

CA 19-9 tăng trong bệnh gì?

Ngoài ung thư tụy, CA 19-9 cũng có thể tăng trong:

• Ung thư đường mật, ung thư gan.

• Ung thư dạ dày, đại trực tràng.

• Viêm tụy, viêm đường mật, sỏi mật.

• Xơ gan, viêm gan virus.

• Bệnh xơ nang (cystic fibrosis).

Vì vậy, khi kết quả CA 19-9 tăng, không thể kết luận ngay là ung thư tụy, mà cần kiểm tra thêm.

Khi nào bác sĩ chỉ định xét nghiệm CA 19-9?

• Bệnh nhân có triệu chứng nghi ngờ ung thư tụy: vàng da, sụt cân, đau bụng kéo dài, chán ăn.

• Người đã được chẩn đoán ung thư tụy: để theo dõi điều trị.

• Sau phẫu thuật, hóa trị, xạ trị: để kiểm tra tái phát.

• Một số trường hợp ung thư dạ dày, đường mật, đại trực tràng.

Quy trình xét nghiệm

Xét nghiệm CA 19-9 được thực hiện qua xét nghiệm máu tĩnh mạch.

• Bệnh nhân không cần nhịn ăn trước.

• Thời gian có kết quả thường từ 1–2 ngày.

• Chỉ số kết quả cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – ung bướu giải thích.

Ý nghĩa kết quả

• < 37 U/mL: bình thường.

• 37 – 100 U/mL: có thể do viêm nhiễm hoặc bệnh lý lành tính.

• > 100 U/mL: nghi ngờ bệnh ác tính, cần thăm dò thêm.

• > 1.000 U/mL: gợi ý mạnh đến ung thư tụy giai đoạn muộn hoặc di căn.

CA 19-9 có dùng để tầm soát ung thư tụy không?

Không. Do độ đặc hiệu và độ nhạy chưa đủ cao, CA 19-9 không được khuyến cáo dùng để tầm soát cộng đồng.

Các hiệp hội ung thư quốc tế khuyến nghị:

• Không dùng CA 19-9 đơn độc để phát hiện sớm.

• Chỉ định khi đã có nghi ngờ lâm sàng hoặc để theo dõi bệnh nhân đã chẩn đoán.

Cần làm gì khi CA 19-9 tăng cao?

Nếu kết quả xét nghiệm CA 19-9 cao hơn bình thường, bạn không nên quá lo lắng. Bác sĩ sẽ:

• Khám lâm sàng, hỏi lịch sử bệnh lý.

• Kiểm tra thêm xét nghiệm gan mật, siêu âm bụng.

• Chỉ định CT, MRI, nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) nếu cần.

• Sinh thiết khối u (nếu phát hiện) để chẩn đoán xác định.

Lời khuyên cho người bệnh

• Không tự ý làm xét nghiệm CA 19-9 để “tầm soát ung thư” khi chưa có chỉ định.

• Nếu có yếu tố nguy cơ (hút thuốc, viêm tụy mạn, tiền sử gia đình), cần khám định kỳ với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa.

• Nếu đã điều trị ung thư tụy, nên tái khám và xét nghiệm CA 19-9 theo lịch hẹn để theo dõi tái phát.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Xét nghiệm CA 19-9 có chính xác không?

CA 19-9 có độ nhạy và đặc hiệu tương đối cao cho ung thư tụy, nhưng không tuyệt đối. Có trường hợp ung thư tụy mà CA 19-9 vẫn bình thường, và ngược lại.

2. Người khỏe mạnh có nên xét nghiệm CA 19-9 để tầm soát ung thư tụy không?

Không. Vì kết quả có thể gây hiểu nhầm và lo lắng không cần thiết. Đây không phải xét nghiệm tầm soát cộng đồng.

3. Ngoài ung thư tụy, bệnh nào làm tăng CA 19-9?

Có thể gặp trong ung thư dạ dày, đại trực tràng, đường mật, gan, hoặc bệnh lành tính như sỏi mật, viêm tụy, xơ gan.

4. Sau điều trị ung thư tụy, bao lâu cần xét nghiệm lại?

Thông thường mỗi 1–3 tháng trong 2 năm đầu, sau đó 6 tháng/lần hoặc theo chỉ định bác sĩ.

5. CA 19-9 cao có chắc chắn là ung thư không?

Không. CA 19-9 chỉ là xét nghiệm hỗ trợ. Cần kết hợp thêm siêu âm, CT, MRI, và đặc biệt là sinh thiết để chẩn đoán xác định.

Để đặt lịch khám và kiểm tra dấu ấn ung thư tụy CA 19-9 tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37