Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Trong các kết quả xét nghiệm nước tiểu, đôi khi bạn sẽ thấy dòng chữ “Ketone dương tính” hoặc “Có thể ceton trong nước tiểu”. Nhiều người khi thấy vậy thường lo lắng, không biết mình có mắc bệnh gì nguy hiểm hay không.

Thực ra, ketone niệu không phải là một bệnh, mà là một dấu hiệu cảnh báo cho thấy cơ thể đang sử dụng chất béo thay vì đường để tạo năng lượng. Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn để hiểu đúng và biết khi nào cần đi khám nhé!

1. Ketone là gì?

Ketone (hay còn gọi là thể ceton) là chất do gan tạo ra khi cơ thể đốt cháy chất béo để lấy năng lượng. Bình thường, cơ thể chúng ta ưu tiên sử dụng đường (glucose) từ thức ăn làm nguồn năng lượng chính. Tuy nhiên, khi thiếu đường, cơ thể sẽ chuyển sang đốt mỡ để duy trì hoạt động — và quá trình này sinh ra ketone.

Ketone gồm có ba loại chính:

• Acetoacetate

• Beta-hydroxybutyrate

• Acetone

Các chất này sẽ đi vào máu, một phần được thải ra ngoài qua nước tiểu, gọi là ketone niệu.

2. Khi nào trong nước tiểu có ketone?

Một ít ketone trong nước tiểu có thể gặp ở người khỏe mạnh, đặc biệt trong những trường hợp:

• Nhịn ăn lâu hoặc bỏ bữa nhiều giờ.

• Sau khi tập thể dục cường độ cao, cơ thể dùng hết năng lượng dự trữ.

• Chế độ ăn quá ít tinh bột (low-carb, keto diet).

• Trong thời gian bị ốm, nôn ói hoặc sốt kéo dài khiến không ăn uống đủ.

Trong các tình huống này, sự xuất hiện ketone là tạm thời, và sẽ hết khi bạn ăn uống bình thường trở lại.

Tuy nhiên, nếu lượng ketone trong nước tiểu tăng cao kéo dài, đặc biệt kèm theo đường huyết cao, thì đây có thể là dấu hiệu nguy hiểm — thường gặp ở người bị đái tháo đường, nhất là đái tháo đường tuýp 1.

3. Vì sao người bị tiểu đường dễ có ketone niệu?

Khi cơ thể thiếu insulin (hoặc insulin không hoạt động hiệu quả), đường trong máu không thể đi vào tế bào để tạo năng lượng. Lúc đó, cơ thể “tưởng rằng” đang bị đói năng lượng, nên chuyển sang đốt mỡ. Kết quả là ketone tăng cao trong máu và nước tiểu.

Nếu tình trạng này không được kiểm soát, ketone sẽ tích tụ quá mức, làm máu bị toan hóa (axit nhiều hơn), gây ra biến chứng nghiêm trọng gọi là nhiễm toan ceton do tiểu đường (DKA). Đây là một cấp cứu nội khoa, cần được điều trị ngay tại bệnh viện.

4. Dấu hiệu nhận biết ketone niệu và nhiễm toan ceton

Đa phần người có ketone niệu nhẹ không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi lượng ketone tăng cao, bạn có thể gặp các dấu hiệu như:

• Mệt mỏi, yếu sức, chóng mặt.

• Khát nước nhiều, đi tiểu nhiều.

• Buồn nôn, nôn ói.

• Hơi thở có mùi trái cây chín hoặc mùi sơn móng tay (do acetone).

• Thở nhanh, sâu, mệt lả.

• Đau bụng, có thể lẫn rối loạn ý thức nếu nặng.

Nếu bạn bị tiểu đường mà có những biểu hiện này, hãy đến cơ sở y tế ngay — vì có thể bạn đang trong tình trạng nhiễm toan ceton.

5. Xét nghiệm phát hiện ketone niệu

Xét nghiệm ketone thường được thực hiện bằng que thử nước tiểu. Bạn chỉ cần nhúng que vào mẫu nước tiểu, sau vài giây sẽ có kết quả. Màu sắc trên que sẽ thay đổi tùy mức độ ketone:

• Âm tính: không có ketone hoặc rất ít.

• Dương tính nhẹ: vết ketone.

• Dương tính vừa hoặc nặng: ketone tăng cao.

Ngoài ra, trong bệnh viện, bác sĩ có thể xét nghiệm ketone trong máu để đánh giá chính xác hơn, nhất là khi nghi ngờ nhiễm toan ceton.

6. Khi nào cần kiểm tra ketone?

Bạn nên kiểm tra ketone trong các trường hợp sau:

• Bị tiểu đường type 1 hoặc type 2, đặc biệt khi:

  • Đường huyết > 13,9 mmol/L (250 mg/dL).

  • Bị ốm, sốt, nôn ói nhiều hoặc không ăn được.

  • Đang trong giai đoạn căng thẳng hoặc sau phẫu thuật.

• Đang thực hiện chế độ ăn keto hoặc nhịn ăn gián đoạn, muốn theo dõi mức ketone để đảm bảo an toàn.

• Phụ nữ mang thai bị tiểu đường thai kỳ, khi có dấu hiệu mệt mỏi, nôn ói, ăn uống kém.

7. Ketone niệu có nguy hiểm không?

Câu trả lời là tùy nguyên nhân.

• Nếu bạn là người khỏe mạnh, chỉ bị ketone niệu nhẹ do nhịn ăn hoặc ăn ít tinh bột, thường không đáng lo. Khi ăn uống đầy đủ trở lại, nước tiểu sẽ hết ketone.

• Nhưng nếu bạn bị tiểu đường, đặc biệt đường huyết cao và ketone niệu dương tính, thì đây là tình trạng nguy hiểm cần xử trí sớm. Nếu không điều trị kịp, bạn có thể bị mất nước nặng, rối loạn điện giải, hôn mê và đe dọa tính mạng.

8. Làm gì khi phát hiện ketone trong nước tiểu?

Nếu que thử cho kết quả dương tính nhẹ, bạn có thể:

• Uống thêm nước để giúp thải bớt ketone ra khỏi cơ thể.

• Ăn nhẹ hoặc bổ sung tinh bột dễ tiêu (cháo, cơm, bánh mì) nếu có thể.

• Theo dõi lại sau vài giờ, nếu hết ketone và cảm thấy khỏe hơn thì không sao.

Nhưng nếu: Ketone vẫn cao sau nhiều giờ, hoặc bạn bị tiểu đường kèm đường huyết cao, nôn nhiều, mệt lả, thở nhanh, hãy đến bệnh viện ngay để được truyền dịch, điều chỉnh insulin và điện giải.

Tuyệt đối không tự điều chỉnh liều insulin quá mức hoặc bỏ ăn hoàn toàn vì sợ đường huyết tăng có thể làm bệnh nặng thêm.

9. Phòng ngừa ketone niệu

Một số cách giúp bạn hạn chế tình trạng ketone niệu:

• Ăn uống đầy đủ, đúng bữa, không nhịn ăn kéo dài.

• Uống đủ nước mỗi ngày (khoảng 1,5–2 lít).

• Nếu bị tiểu đường, hãy:

  • Dùng thuốc hoặc tiêm insulin đúng chỉ định.

  • Theo dõi đường huyết thường xuyên, nhất là khi bị bệnh, sốt, hoặc thay đổi chế độ ăn.

  • Mang theo que thử ketone nếu bác sĩ khuyên dùng, để phát hiện sớm khi có bất thường.

• Tránh lạm dụng chế độ ăn keto quá nghiêm ngặt mà không có hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

• Khi ốm hoặc không ăn được, hãy báo bác sĩ để được điều chỉnh thuốc phù hợp.

10. Lời khuyên từ bác sĩ

Ketone niệu không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng không nên xem nhẹ, đặc biệt ở người mắc bệnh tiểu đường. Việc phát hiện sớm và hiểu rõ ý nghĩa của chỉ số này giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe, tránh được những biến chứng nặng nề.

Nếu bạn từng thấy kết quả xét nghiệm ghi “ketone dương tính”, đừng hoang mang. Hãy hỏi bác sĩ để được giải thích nguyên nhân và hướng xử lý phù hợp. Điều quan trọng nhất là giữ chế độ ăn cân bằng, kiểm soát đường huyết và chăm sóc cơ thể đều đặn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Tôi không bị tiểu đường nhưng có ketone niệu, có sao không?

Không nhất thiết là bệnh. Có thể do bạn nhịn ăn, tập thể dục nhiều, hoặc ăn ít tinh bột. Chỉ cần ăn uống bình thường trở lại, tình trạng này sẽ tự hết.

2. Que thử nước tiểu cho thấy ketone dương tính nhẹ, tôi có cần đi khám không?

Nếu bạn khỏe, không có triệu chứng mệt, khát, nôn, thì có thể theo dõi thêm. Nhưng nếu bị tiểu đường hoặc có triệu chứng bất thường, nên đi khám để kiểm tra đường huyết và ketone máu.

3. Ăn theo chế độ keto có làm xuất hiện ketone niệu không?

Có. Đây là điều bình thường trong chế độ ăn keto, vì cơ thể đang đốt mỡ tạo năng lượng. Tuy nhiên, bạn nên theo dõi sức khỏe, tránh để ketone tăng quá cao gây mất nước, mệt mỏi.

4. Ketone niệu có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Phụ nữ mang thai, đặc biệt bị tiểu đường thai kỳ, nếu có ketone niệu kéo dài cần đi khám. Vì điều này cho thấy mẹ có thể đang thiếu năng lượng, ảnh hưởng đến sự phát triển của thai.

5. Làm sao để tự theo dõi ketone ở nhà?

Bạn có thể mua que thử ketone nước tiểu tại nhà thuốc. Khi nhúng vào mẫu nước tiểu, so màu trên que với bảng hướng dẫn để biết mức độ. Nếu có bệnh tiểu đường, nên hỏi bác sĩ tần suất kiểm tra phù hợp.

Kết luận

Ketone niệu là tín hiệu cho thấy cơ thể đang dùng chất béo để tạo năng lượng. Có thể gặp ở người khỏe mạnh trong một số tình huống sinh lý, nhưng cũng có thể là cảnh báo nguy hiểm ở người tiểu đường. Hãy theo dõi, ăn uống điều độ, và đi khám khi có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ chính mình.

Để đặt lịch khám và theo dõi Ketone niệu tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B101-103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37