Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

Tổng quan dấu ấn ung thư buồng trứng CA 125

CA 125 (Cancer Antigen 125) là một loại dấu ấn khối u trong máu, thường được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi ung thư buồng trứng. Đây là một loại glycoprotein có mặt trên bề mặt nhiều tế bào, đặc biệt là tế bào biểu mô buồng trứng.

CA 125 không phải là xét nghiệm đặc hiệu tuyệt đối cho ung thư. Nồng độ chất này có thể tăng trong nhiều bệnh lý khác nhau, bao gồm cả những tình trạng lành tính. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, CA 125 vẫn đóng vai trò quan trọng, đặc biệt ở phụ nữ có nguy cơ cao hoặc đang điều trị ung thư buồng trứng.

Xét nghiệm CA 125 để làm gì?

• Hỗ trợ chẩn đoán ở phụ nữ nghi ngờ ung thư buồng trứng (đặc biệt khi có khối u buồng trứng trên siêu âm).

• Theo dõi tiến triển bệnh sau điều trị (phẫu thuật, hóa trị).

• Phát hiện tái phát ung thư buồng trứng sau điều trị.

• Đôi khi được dùng kết hợp với các dấu ấn khác (HE4, CEA, CA 19-9) và mô hình đánh giá nguy cơ ác tính (ROMA score).

Hiện nay, CA 125 không được khuyến cáo dùng để tầm soát ung thư buồng trứng trong cộng đồng do độ nhạy và độ đặc hiệu chưa cao.

Giá trị bình thường và bất thường

• Nồng độ CA 125 bình thường: < 35 U/mL (đơn vị quốc tế trên mililít).

• Tăng nhẹ CA 125 (35–100 U/mL): có thể gặp trong nhiều bệnh lý lành tính.

• Tăng cao CA 125 (> 200 U/mL): gợi ý nhiều đến ung thư buồng trứng, nhưng vẫn cần kết hợp với hình ảnh học và mô bệnh học để chẩn đoán xác định.

Một số số liệu

• Khoảng 80% phụ nữ bị ung thư buồng trứng biểu mô giai đoạn tiến triển có nồng độ CA 125 tăng cao.

• Tuy nhiên, chỉ khoảng 50% bệnh nhân ung thư buồng trứng giai đoạn sớm có tăng CA 125.

• Độ nhạy trung bình của xét nghiệm CA 125 đối với ung thư buồng trứng: 50–78%.

• Độ đặc hiệu: 75–85%.

Điều này có nghĩa là: CA 125 có thể âm tính giả (ung thư nhưng CA 125 không tăng) hoặc dương tính giả (tăng nhưng không phải ung thư).

Các nguyên nhân làm tăng CA 125

Không phải cứ CA 125 cao là bị ung thư buồng trứng. Một số tình trạng khác cũng có thể làm tăng chất này, bao gồm:

1. Bệnh lý ác tính khác

• Ung thư tử cung, cổ tử cung.

• Ung thư ống dẫn trứng.

• Ung thư gan, tụy, phổi, vú.

2. Bệnh lý lành tính

• Lạc nội mạc tử cung.

• U nang buồng trứng lành tính.

• U xơ tử cung.

• Viêm vùng chậu, viêm màng bụng.

• Có thai, đặc biệt là 3 tháng đầu.

• Kinh nguyệt.

3. Bệnh lý ngoài phụ khoa

• Viêm gan, xơ gan.

• Viêm tụy.

• Viêm màng phổi.

Chính vì vậy, khi thấy CA 125 tăng, bác sĩ sẽ không vội kết luận mà cần phối hợp thêm siêu âm, chụp cộng hưởng từ, hoặc sinh thiết khối u.

Ý nghĩa lâm sàng

1. Trong chẩn đoán

CA 125 không thể thay thế mô bệnh học để chẩn đoán ung thư buồng trứng. Tuy nhiên, khi kết hợp với siêu âm và các thang điểm nguy cơ, xét nghiệm này giúp phân loại khối u buồng trứng lành tính hay ác tính.

Ví dụ:

• Phụ nữ sau mãn kinh, có khối u buồng trứng và CA 125 > 200 U/mL: khả năng ác tính cao.

• Phụ nữ trẻ, có khối u buồng trứng, CA 125 tăng nhẹ nhưng kèm theo lạc nội mạc tử cung: có thể là lành tính.

2. Trong tiên lượng

Mức CA 125 cao trước điều trị thường gợi ý bệnh ở giai đoạn tiến triển và tiên lượng xấu hơn.

3. Trong theo dõi sau điều trị

• Sau phẫu thuật ung thư buồng trứng, nồng độ CA 125 giảm nhanh là dấu hiệu đáp ứng tốt.

• Nếu CA 125 tăng trở lại sau thời gian ổn định: có thể gợi ý bệnh tái phát, thường trước cả khi hình ảnh học phát hiện.

4. Trong phát hiện tái phát

Nhiều nghiên cứu cho thấy CA 125 có thể tăng sớm 3–6 tháng trước khi phát hiện tái phát trên siêu âm hoặc CT. Do đó, xét nghiệm này thường được dùng định kỳ trong quá trình theo dõi.

Hạn chế của xét nghiệm CA 125

• Không đủ chính xác để tầm soát ung thư buồng trứng trong cộng đồng.

• Có thể tăng trong nhiều bệnh lý lành tính: gây lo lắng không cần thiết.

• Không phát hiện được một số loại ung thư buồng trứng không tiết CA 125 (như ung thư tế bào mầm).

Chính vì vậy, xét nghiệm CA 125 nên được chỉ định và giải thích bởi bác sĩ chuyên khoa, không nên tự làm và tự diễn giải kết quả.

Khi nào cần phải làm xét nghiệm chỉ số CA 125?

• Khi siêu âm phát hiện khối u buồng trứng nghi ngờ.

• Khi theo dõi điều trị ung thư buồng trứng.

• Khi có triệu chứng gợi ý: đau bụng dưới dai dẳng, chướng bụng, rối loạn kinh nguyệt, sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Phụ nữ có yếu tố nguy cơ cao (gia đình có người mắc ung thư buồng trứng, mang gen BRCA1/2 đột biến) có thể được bác sĩ khuyến nghị làm xét nghiệm này kết hợp phương pháp khác.

Lời khuyên dành cho người bệnh

• Không nên coi CA 125 là “xét nghiệm chẩn đoán hay tầm soát ung thư”.

• Nếu kết quả tăng nhẹ, hãy bình tĩnh và trao đổi với bác sĩ để làm thêm các xét nghiệm khác.

• Nếu có khối u buồng trứng, bác sĩ sẽ dựa vào kết quả CA 125 cùng với chẩn đoán hình ảnh để đưa ra hướng xử trí.

• Phụ nữ có nguy cơ cao nên khám phụ khoa định kỳ, không dựa hoàn toàn vào xét nghiệm máu.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. CA 125 cao có chắc chắn bị ung thư buồng trứng không?

Không. CA 125 có thể tăng trong nhiều bệnh lành tính như lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu, u xơ tử cung… Vì vậy, xét nghiệm này chỉ mang tính hỗ trợ.

2. Nếu CA 125 bình thường thì có loại trừ ung thư không?

Không hoàn toàn. Khoảng 20–50% bệnh nhân ung thư buồng trứng giai đoạn sớm có CA 125 bình thường. Do đó, vẫn cần kết hợp siêu âm và thăm khám lâm sàng.

3. Có nên làm CA 125 định kỳ để tầm soát ung thư buồng trứng không?

Không khuyến cáo tầm soát bằng CA 125 đơn độc trong cộng đồng, vì độ chính xác chưa đủ. Tầm soát chỉ nên thực hiện ở nhóm nguy cơ cao và do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

4. Sau điều trị ung thư buồng trứng, bao lâu nên kiểm tra lại CA 125?

Thông thường bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm định kỳ 3–6 tháng/lần trong 2 năm đầu, sau đó thưa dần tùy tình trạng cụ thể.

5. CA 125 có áp dụng cho nam giới không?

Có, nhưng hiếm. Ở nam giới, CA 125 có thể tăng trong một số bệnh ung thư như phổi, tụy, gan. Tuy nhiên, nó chủ yếu được sử dụng trong bệnh lý phụ khoa nữ.

Để đặt lịch khám, kiểm tra dấu ấn ung thư buồng trứng CA 125 tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37