TIN TỨC

Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

NHIỄM HELICOBACTER PYLORI (H. PYLORI): NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Tin tức

Jan 16, 2026

Tổng quan về Helicobacter pylori (H. pylori)

Helicobacter pylori (H. pylori) là một loại xoắn khuẩn sống ở niêm mạc dạ dày người. Đây là nguyên nhân chính gây viêm loét dạ dày – tá tràng và là yếu tố nguy cơ hàng đầu của ung thư dạ dày. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp H. pylori vào nhóm tác nhân gây ung thư loại I.

Theo ước tính, hơn 50% dân số thế giới nhiễm H. pylori, trong đó tỷ lệ cao hơn ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Tuy nhiên, không phải ai nhiễm cũng có triệu chứng.

Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh

H. pylori xâm nhập qua đường tiêu hóa: ăn uống chung, dùng chung bát đũa, hoặc qua nguồn nước, thực phẩm nhiễm bẩn.
Sau khi vào dạ dày, vi khuẩn tiết urease, phân hủy ure thành amoniac, làm trung hòa acid và tồn tại trong môi trường khắc nghiệt.
Chúng bám vào niêm mạc dạ dày, tiết độc tố (VacA, CagA), gây tổn thương tế bào niêm mạc dẫn tới viêm loét dạ dày – tá tràng.
Nhiễm kéo dài dẫn đến loạn sản niêm mạc làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.

Triệu chứng của người nhiễm H. pylori

Nhiều người nhiễm H. pylori không có triệu chứng rõ ràng. Khi có biểu hiện, thường gặp:

Đau tức vùng thượng vị, nhất là lúc đói hoặc sau ăn.
Ợ hơi, ợ chua, đầy bụng, khó tiêu.
Buồn nôn, nôn.
Giảm cân, chán ăn.
Trường hợp nặng: nôn ra máu, phân đen (xuất huyết tiêu hóa).

Biến chứng nguy hiểm

Nếu không được phát hiện và điều trị, H. pylori có thể gây:

Viêm loét dạ dày – tá tràng mạn tính.
Xuất huyết tiêu hóa: nôn ra máu, đi cầu phân đen.
Hẹp môn vị: gây nôn ói nhiều, sụt cân.
Ung thư dạ dày: nguy cơ cao gấp 3–6 lần ở người nhiễm H. pylori so với người không nhiễm.
Lymphoma niêm mạc dạ dày (MALT lymphoma): loại ung thư hiếm gặp nhưng có liên quan mật thiết đến H. pylori.

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhiễm vi khuẩn H. pylori

Có nhiều phương pháp chẩn đoán, chia thành xét nghiệm không xâm lấn và xâm lấn (nội soi):

1. Xét nghiệm không xâm lấn

Test hơi thở Urea (Urea Breath Test – UBT)
- Độ nhạy: 90–95%, độ đặc hiệu: 95–100%.
- Bệnh nhân uống dung dịch chứa ure đánh dấu C13/C14, nếu có H. pylori thì phân hủy ure thành CO2 giúp phát hiện trong hơi thở.
- Phương pháp ưu tiên vì chính xác và an toàn.
Xét nghiệm kháng nguyên H. pylori trong phân (Stool Antigen Test)
- Độ nhạy và đặc hiệu >90%.
- Dùng trong chẩn đoán ban đầu và theo dõi sau điều trị.
Xét nghiệm huyết thanh học (IgG anti-H. pylori)
- Phát hiện kháng thể, nhưng không phân biệt được nhiễm cũ hay mới.
- Ít dùng trong thực hành lâm sàng hiện nay.

2. Xét nghiệm xâm lấn (qua nội soi dạ dày)

Sinh thiết và nhuộm mô bệnh học: phát hiện trực tiếp vi khuẩn.
CLO test (Rapid Urease Test): sinh thiết niêm mạc dạ dày, nếu có H. pylori thì sẽ đổi màu do hoạt động urease.
Nuôi cấy: ít thực hiện thường quy, chủ yếu để làm kháng sinh đồ khi thất bại điều trị.

Tiêu chuẩn vàng: Test hơi thở hoặc xét nghiệm kháng nguyên phân, kết hợp nội soi khi cần.

Điều trị nhiễm khuẩn H. pylori

1. Nguyên tắc

Chỉ định điều trị khi: loét dạ dày – tá tràng, viêm teo niêm mạc, tiền sử xuất huyết tiêu hóa, ung thư dạ dày, MALT lymphoma, hoặc bệnh nhân có triệu chứng.
Mục tiêu: diệt H. pylori hoàn toàn để phòng ngừa tái phát loét và biến chứng ung thư.

2. Phác đồ điều trị (theo khuyến cáo Maastricht V và ACG)

Phác đồ 4 thuốc có bismuth (10–14 ngày):
- PPI (omeprazol, esomeprazol, rabeprazol)
- Bismuth subcitrate/subsalicylate
- Tetracyclin
- Metronidazol - Tỉ lệ tiệt trừ 85–90%.
Phác đồ 4 thuốc không bismuth (10–14 ngày):
- PPI
- Amoxicillin
- Clarithromycin
- Metronidazol hoặc tinidazol
Phác đồ cứu vãn: khi thất bại 2 lần điều trị chuyển sang nuôi cấy làm kháng sinh đồ để chọn thuốc.

3. Lưu ý khi điều trị

Cần tuân thủ đủ liều, đủ ngày, không bỏ thuốc giữa chừng.
Tránh rượu bia, thuốc lá, thuốc NSAID.
Kiểm tra lại sau điều trị bằng test hơi thở hoặc kháng nguyên phân sau ít nhất 4 tuần ngưng thuốc.

Tham khảo thêm: 5 Lưu ý phòng ngừa đau dạ dày cấp dịp lễ Tết cuối năm

Phòng ngừa nhiễm H. pylori

Ăn chín, uống sôi, rửa tay sạch sẽ.
Dùng bát đũa riêng, tránh ăn uống chung khi có người bệnh.
Không hút thuốc, hạn chế rượu bia để giảm nguy cơ ung thư dạ dày.
Khám tầm soát sớm ung thư dạ dày nếu có triệu chứng kéo dài hoặc tiền sử gia đình ung thư dạ dày.

Khi nào cần đi khám?

Đau thượng vị kéo dài, ợ chua, khó tiêu.
Xuất hiện nôn ra máu, đi cầu phân đen.
Giảm cân nhanh, chán ăn, thiếu máu không rõ nguyên nhân.
Người có tiền sử gia đình ung thư dạ dày.

Kết luận

Nhiễm H. pylori là bệnh lý phổ biến, có thể âm thầm nhưng gây hậu quả nghiêm trọng như loét dạ dày – tá tràng và ung thư dạ dày. Việc chẩn đoán sớm và điều trị tiệt trừ H. pylori là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa.

Nếu có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên đi khám để được làm xét nghiệm, chẩn đoán và tư vấn điều trị kịp thời.