Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

1. Tổng quan về PSA

PSA (Prostate-Specific Antigen – Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt) là một loại protein do các tế bào của tuyến tiền liệt tiết ra, cả tế bào bình thường và tế bào ung thư.

Bình thường, một lượng nhỏ PSA có mặt trong máu. Tuy nhiên, khi tuyến tiền liệt bị viêm, phì đại lành tính hoặc ung thư, nồng độ PSA trong máu có thể tăng cao.

Do đó, PSA được xem là dấu ấn sinh học quan trọng nhất trong chẩn đoán và theo dõi bệnh lý tuyến tiền liệt, đặc biệt là ung thư tiền liệt tuyến.

2. Vai trò của xét nghiệm PSA

• Sàng lọc ung thư tiền liệt tuyến: Giúp phát hiện sớm ở nam giới có nguy cơ cao.

• Hỗ trợ chẩn đoán: Khi kết hợp với thăm khám trực tràng và siêu âm.

• Theo dõi điều trị: Sau phẫu thuật, xạ trị hoặc điều trị nội tiết, PSA giảm mạnh. Nếu PSA tăng trở lại, có thể gợi ý tái phát.

• Đánh giá tiến triển bệnh: Mức PSA phản ánh phần nào khối lượng khối u và mức độ lan rộng.

3. Giá trị bình thường của PSA

• Nam giới khỏe mạnh thường có PSA < 4 ng/mL.

• Tuy nhiên, ngưỡng bình thường còn phụ thuộc vào tuổi và thể tích tuyến tiền liệt:

• PSA > 10 ng/mL: Nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt rất cao.

• PSA từ 4 – 10 ng/mL: Vùng “xám” – có thể là ung thư, cũng có thể do phì đại hoặc viêm. Cần làm thêm các xét nghiệm khác (sinh thiết, MRI).

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến PSA

Ngoài ung thư, nhiều tình trạng khác cũng làm tăng PSA:

• Phì đại tuyến tiền liệt lành tính.

• Viêm tuyến tiền liệt.

• Nhiễm trùng đường tiết niệu.

• Xuất tinh trong vòng 48 giờ trước xét nghiệm.

• Đạp xe đường dài, thăm khám trực tràng, đặt ống thông tiểu.

Vì vậy, bác sĩ thường khuyên nên tránh quan hệ tình dục, vận động mạnh, hoặc thủ thuật tuyến tiền liệt trong vòng 2 – 3 ngày trước khi lấy máu xét nghiệm.

5. Chỉ số PSA tự do (Free PSA) và tỷ lệ %Free PSA

Trong máu, PSA tồn tại ở hai dạng:

• PSA tự do (Free PSA).

• PSA gắn protein (Bound PSA).

Tỷ lệ %Free PSA có giá trị phân biệt giữa ung thư và phì đại lành tính:

• Nếu %Free PSA < 10%: Nguy cơ ung thư cao.

• Nếu %Free PSA > 25%: Thường do phì đại lành tính.

6. Chỉ định xét nghiệm PSA

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm PSA trong các trường hợp:

• Nam giới > 50 tuổi (sàng lọc định kỳ).

• Nam giới > 40 tuổi có yếu tố nguy cơ: tiền sử gia đình có người mắc ung thư tiền liệt tuyến, người gốc Phi.

• Có triệu chứng rối loạn tiểu tiện: tiểu khó, tiểu nhiều lần, tia tiểu yếu, tiểu đêm, tiểu ra máu.

• Theo dõi bệnh nhân đã chẩn đoán và điều trị ung thư tiền liệt tuyến.

7. Độ nhạy và độ đặc hiệu của PSA

• Độ nhạy: PSA phát hiện được khoảng 70 – 80% trường hợp ung thư tiền liệt tuyến.

• Độ đặc hiệu: Không cao (40 – 50%) vì PSA cũng tăng trong nhiều bệnh lành tính.

• Kết hợp PSA với thăm khám trực tràng (DRE) và chụp cộng hưởng từ (MRI) giúp tăng độ chính xác.

8. Quy trình thực hiện xét nghiệm PSA

• Chuẩn bị: Không cần nhịn ăn. Tránh xuất tinh, đạp xe, hoặc can thiệp tuyến tiền liệt trong vòng 48 giờ trước khi xét nghiệm.

• Lấy máu tĩnh mạch: Gửi mẫu phân tích trong phòng xét nghiệm.

• Thời gian có kết quả: Thường trong ngày.

9. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đến khám chuyên khoa Nam học hoặc Tiết niệu nếu có:

• Tiểu khó, tia tiểu yếu, tiểu rắt nhiều lần.

• Tiểu đêm, tiểu gấp.

• Có máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch.

• Đau vùng hạ vị, đau xương (nếu bệnh đã di căn).

• Kết quả PSA cao bất thường hoặc tăng dần theo thời gian.

10. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. PSA cao có chắc chắn là ung thư tiền liệt tuyến?

Không. PSA có thể tăng do phì đại lành tính hoặc viêm tuyến tiền liệt. Cần kết hợp sinh thiết mới chẩn đoán xác định.

2. Nếu PSA bình thường, có chắc chắn không bị ung thư?

Không hoàn toàn. Một số trường hợp ung thư giai đoạn sớm vẫn có PSA thấp. Vì vậy, cần theo dõi định kỳ, nhất là nếu có yếu tố nguy cơ.

3. Bao lâu nên xét nghiệm PSA một lần?

• Nam giới khỏe mạnh > 50 tuổi: mỗi 1 – 2 năm/lần.

• Người có nguy cơ cao: bắt đầu từ 40 – 45 tuổi.

• Người đã điều trị ung thư: theo lịch bác sĩ chỉ định, thường 3 – 6 tháng/lần.

4. Xét nghiệm PSA có thay thế được sinh thiết không?

Không. PSA chỉ là công cụ hỗ trợ. Sinh thiết tuyến tiền liệt vẫn là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán.

5. Có cách nào giảm PSA mà không cần thuốc?

Một số thay đổi lối sống có thể giúp duy trì PSA ổn định: ăn uống lành mạnh (giảm mỡ động vật, tăng rau xanh), duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục đều đặn, tránh thuốc lá và rượu bia.

11. Kết luận

Xét nghiệm PSA là công cụ quan trọng trong phát hiện, theo dõi và tiên lượng ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, PSA không phải tuyệt đối đặc hiệu và cần kết hợp với thăm khám lâm sàng, hình ảnh học và sinh thiết.

Việc tầm soát PSA định kỳ, đặc biệt ở nam giới trên 50 tuổi hoặc có nguy cơ cao, giúp phát hiện sớm ung thư tiền liệt tuyến – căn bệnh phổ biến nhưng điều trị hiệu quả nếu chẩn đoán kịp thời.

Để đặt lịch khám và theo dõi dấu ấn ung thư tiền liệt tuyến PSA tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37